|
|
|
Evdeki Kazaların Önlenmesi |
Yaşlı kişiler görüş ve işitme
yeteneklerinin azalmasına, kas ve beyin etkinliklerinin gittikçe
zayıflamasına bağlı olarak evde sık sık kazalarla karşılaşırlar.
Sonuçları çoğunlukla ağır olan bu kazalar yaşlılarda hareketi
kısıtlayan bir kaza korkusuna yol açar.
Yaşlı kişilerin kaza geçirmesi sık görülen bir durumdur. Bu
kazalar çeşitli nedenlerle herhangi bir yerde meydana gelebilir.
Günümüzde yaşlıların karşılaştığı ev kazalarının sayısı,
gelişmiş ülkelerde yaşlı nüfus oranına koşut olarak artmaktadır. |
|
|
|
|
Kazalara bağlı ameliyat ve ameliyat
sonrası komplikasyonlar özellikle kronik hastalığı olan
yaşlılarda yüksek oranda ölüme ve sakatlığa neden olur.
Kazaların sonuçları ayrıca yaşlı kişide ruhsal çöküntüye neden
olabilir. Genelde yaşlılarda birdenbire ilerleyen çöküntünün
nedeni kazalara bağlı korku ve güvensizlik duygulandır.
Kaza geçiren yaşlı, bu olayın bir daha meydana gelebileceği
korkusuyla yaşar. Bu durumdaki yaşlılar fiziksel yeteneklerine
olan güvenlerini yitirirler. Böylece kendi başına yaşamaktan
kaçınarak, sürekli bir korunma arayışı içine girerler.
Bu durum ağır kazaların yanı sıra hafif hasarlara yol açan
kazalar için de geçerlidir. Korunma arayışı tam bir gözetim
güvenliği elde etmek umuduyla hastaneye yatma isteğine kadar
varabilir.
Bu davranışlar bazen ailenin aşırı tedbirli hareket etmesiyle
daha da artar. Yaşlıyı az hareket etmeye, dolayısıyla gereksiz
olmasına karşın yalnızken yatakta kalmaya iten bir tutum, onun
hızla yatalak durumuna düşmesine yol açar.
Güçlükleri göğüsleyebildikleri ve başkaları için tehlike
oluşturmadıkları sürece yaşlıların günlük riskleri üstlenme
cesaretini kırmamak gerekir.
Çoğu zaman yaşlı kişi geçirdiği bir rahatsızlığı daha önce
yaşadığı bir kazaya bağlayabilir. Bazı olgularda bu kısmen
gerçekse de, geçirilen kazanın kötü anısının, kronik bir olumsuz
tutuma dönüşmesi sık görülen bir durumdur.
En sık görülen kazalar arasında, ev ortamında ve trafikte
meydana gelen kazalar sayılabilir.
Evde meydana gelen kazalar daha yaygındır. Çünkü ev yaşlının
yalnız ya da aile bireyleriyle birlikte zamanının çoğunu
geçirdiği alandır.
Bakım kurumlarında meydana gelen kazaların oranı da göz ardı
edilemeyecek kadar yüksektir. Bu nedenle yaşlı kişinin içinde
bulunduğu ortam, ruh ve beden koşullarına uygun, ayrıca kendi
başına yaşamasını sağlayacak kadar güvenli olmalıdır. |
|
|
|
Kazalara Yol Açan Nedenler |
Trafikte meydana gelen kazalar
genellikle zayıflamış algılama ve hareket yeteneği ile trafik
ortamındaki bazı durumları değerlendirmedeki yavaşlık ve
belirsizlikten kaynaklanır. Dolayısıyla bütün sürücülerin,
sokakta karar vermede güçlük çeken bir yaya gördüklerinde
ihtiyatlı ve duruma uygun bir biçimde davranmaları gerekir.
Bazen kazalar yapılan hareketin risklerini değerlendirme
eksikliğinden kaynaklanır. Buna hem göz ve kulak gibi bazı
organların özellikleri, hem de azalan hareket ve denge
olanakları neden olabilir.
Beynin çeşitli merkezlerine yeterli kan gitmemesi de kazalara
yol açabilir. Eksiklik ve kusurlar normal koşullarda dengeyi
bozacak kadar belirgin olmayabilir. Ama hızlı tepki gerektiren
konum değişikliği ve ani müdahale gibi durumlarda açıkça ortaya
çıkar. Bu durumlarda beyindeki merkezlerin kanlanması
gereksinime ayak uyduracak biçimde artırılamadığından çeşitli
sorunlar belirir. Örneğin, uzun süre tutulan idrarın
boşaltılması özellikle erkeklerde rahatsızlık doğurur. Hızlı
idrar boşaltımı karın boşluğunda ani basınç düşmesine yol açarak
bayılmaya neden olabilir. Yatakta uyandıktan sonra yatay
konumdan dikey konuma geçerken kan basıncı düşmesine bağlı
olarak baygınlık geçirilmesi bir başka örnektir.
Azalan görme yeteneği ve reflekslerin yavaşlaması da belirli
kazaların nedeni olabilir. |
|
Önlemler |
Kazalar arasında ev kazaları
istatistiksel olarak ilk sıradadır. Ama dikkatli bir ev
planlaması ve gerekli önlemlerin alınması riski azaltır.
Binanın yapısı, kentteki yeri, acil durum ve yangın çıkışları,
yangın söndürücü maddelerin kullanımı ve iyi döşenmiş elektrik
donanımı ev planlamasının önemli noktalandır. Ayrıca yaşlılar
açısından ev ortamında bulunması gereken bazı özellikler vardır:
Mekânlar kolay, hızlı ve doğrudan yer değiştirmeye elverişli
olmalıdır. Kapılar duvara karşı açılmalı ve geçişi
engellememelidir. Mobilyaların yerleştirilmesi çok önemlidir.
Çünkü bir odadan diğerine geçiş yoluna ya da merkezi bir yere
koyulduklarında büyük tehlike oluşturabilirler.
Mekân düzenlemesinde, yaşlının serbestçe hareket edebilmesini
göz önünde tutmanın yanı sıra onun hareketlerine destek olacak
unsurlara da yer verilmelidir.
Mobilya tipinin de bazı koşullara uyması gerekir (güvenlik,
hafiflik, yer değiştirme kolaylığı, orantı, bulunulan yere uygun
yer kaplama ve sabit olma). Mobilyalar sivri köşeli ve dirsekli
olmamalıdır. Döşeme kumaşları kolay temizlenebilir, lekeye
dayanıklı, anti-alerjik ve yanmaz olmalıdır. Bazı döşeme
kumaşları yangın açısından bir tehlike oluşturabileceğinden
dikkatle seçilmelidir. |
|
Işıklandırma |
Doğal ışıklandırma rahat ve konfor
açısından aşırı parlak olmamalıdır. Aşırı aydınlık yaşlılarda
göz kamaşmasına neden olabilir. Pencerelerin mimari tarzı buna
göre düzenlenmelidir. Ayrıca yoğun ve rahatsız edici ışığı
mevsimlere ve günün saatlerine göre kesen perde ve panjurlardan
yararlanılmalıdır.
Yapay ışıklandırmada ise şu koşullara uyulmalıdır:
- Ortamı sabit ve eşit yoğunlukta aydınlatma.
- Tehlikeli olabilecek gölgeli bölgelerin oluşmasını önleme.
- Okuma, yemek pişirme, resim yapma gibi uğraşları
kolaylaştırmak için bazı bölümleri ışıklandırma.
Işık düğmeleri kolay kullanılabilir, güvenli ve ulaşılabilir
noktalara yerleştirilmiş olmalıdır.
Özellikle tuvalete ve yatak odasına el feneri konmalıdır. Bu
önlem ani elektrik kesilmesi sırasında ortaya çıkabilecek
huzursuzluğu ve riskleri önler.
Tehlike bölgelerine dikkat çekmek amacıyla canlı renklerin doğru
olarak kullanılması olası kazaları önlemeye yardımcı olabilir.
Örneğin merdivenin birinci ve ikinci basamaklarının açık renge
boyanması gece kolaylıkla görülmelerini sağlar. Açık ve kapalı
durumları rahatça görmek için soba ve ocak düğmelerinin, harici
kullanım ve dahili kullanım ayrımını yapma açısından da ilaç
kutularının canlı renklere boyanması önerilir.
Renk seçimi, ortama verebileceği tona göre yapılır. Sıcak ve
parlak renkler evde rahat, soğuk renkler ise gevşetici etki
yapar. |
|
Isıtma |
Isıtma sistemi etkili ve iyi
olmalıdır. Sistem bozukluklarının yangına yol açmasını önlemek
açısından düzenli kontrol gereklidir. İyi kontrol edilmeyen bir
sistemden çeşitli gazlar yayılabilir ve karbon dioksitten
boğulma riski ortaya çıkabilir.
Soba boruları ve şömine uygun yerlerde ve iyi durumda olmalıdır.
Ev kaloriferle ısınıyorsa radyatörlerin üzerine koruyucu çerçeve
konması önerilir.
Taşınabilir küçük ısıtıcılar dikkatli kullanılmalıdır.
Elektrikli ısıtıcılar iyi çalışır durumda olmalı, gazlı
ısıtıcıların tüp bağlantısı güvenilir olmalıdır. Bu aletler
geçiş bölgelerinde tutulmamalı, halılardan ve kolay alev alan
nesnelerden uzakta durmalıdır. |
|
Dayanma ve Destek Araçları |
Ev içinde dolaşmayı güvenli kılmak,
böylece yaşlının özellikle evde yalnız olduğunda kolay hareket
etmesini sağlamak için en uygun yol, dayanma ve destek
araçlarının kullanılmasıdır.
Bu amaçla gereksinime göre değişik tipleri olan bastonların yanı
sıra duvara sabitleştirilmiş bazı korkuluk tiplerinden de
yararlanılabilir. Korkuluklar metal ya da plastik kaplama
olabilir. Özellikle elle yapılan bazı işlem ve hareketlerin daha
güvenli olmasını gerektiren banyo, tuvalet, mutfak ve
koridorlarda tutunma olanağı sağlayan korkuluklar yararlı olur.
Balkonların çevresinde ve bahçedeki iniş yerlerinde
tutunabilecek korkuluklar bulunmalıdır. Ama korkuluğun en
gerekli olduğu yerler merdiven yanındaki duvarlardır. Korkuluk
burada bir dayanak işlevini gördüğü gibi yaşlıların güçsüz
bacaklarına destek sağlar. |
|
Zemin |
Yer döşemelerinin seçimi dikkat
gerektiren bir konudur. Çünkü elverişsiz bir zemin, yaşlıyı
rahatça hareket etmekten alıkoyabilir. Bu durum denge ve duruş
rahatsızlığı çeken yaşlılarda psikolojik sorunlar yaratabilir.
Yerler kaygan olmamalı ve kayganlık duygusu vermemelidir. Çünkü
bu duygu hastanın kendi basma yürümeye çalışmasını önleyecek
kadar güçlü bir huzursuzluğa neden olabilir. Evdeki düşmeler
çeşitli nedenlere bağlı olabilir. Ama düşmelerin çoğu zeminden
kaynaklanır. Uygun olmayan temizlik malzemeleri, cila ya da yere
dökülen sıvı ya da mum gibi maddeler zemini kayganlaştırabilir.
Kırık parke ve taşları değiştirmek, engebeli yüzeyleri
düzleştirmek, yer kaplamalarının ve halıların kalkan uçlarını
sabitleştirmek, halı ve benzeri zemin kaplamalarım yere iyice
yapıştırmak gerekir.
Ayrıca yer döşemesinde kullanılacak malzemeye ve temizlik
biçimine dikkat edilmelidir. Kaymaya ve düşmeye neden olabilecek
deterjan ya da cila kullanılmamalıdır.
Zeminde büyük çatlaklar ve düzey farklılıkları olmamalıdır.
Bunlar hem ayağın takılması nedeniyle düşme tehlikesi yaratırlar
hem de burada biriken artıklar bakterilerin üremesine yol açar.
Zemin döşemeleri idrar gibi sıvıların emilip kötü koku
yaratmalarını önlemek açısından fazla gözenekli ve emici olmayan
maddelerden yapılmalıdır. |
|
Evdeki kazaların önlenmesi konusunun devamı için
tıklayın >> |
|
|
