|
|
|
Bilinçte Bulanıklık Hali |
Bilinçte bulanıklığa yol açan
nedenlerin zamanında belirlenmesi ve tedavi girişiminin hemen
uygulanması, olgunun kronik bir hal almasını önleyebilir.
Bilinçte bulanıklık hali tanısını koymak her zaman kolay
olmayabilir. Örneğin, yaşlı bir insan konuşma güçlüğü gibi daha
önemli bir engelden dolayı anlaşılır bir sözel iletişim kurmada
güçlük çekiyorsa, bilincinin bulanık olduğu yönünde yanlış bir
tanı konabilir. Zihinsel bulanıklığın varlığından emin olduktan
sonra, hastanın o sırada ve daha önce gösterdiği belirtileri
dikkatli bir gözle incelemiş ve onun yakınında bulunmuş
güvenilir bir tanıktan hasta hakkında bilgi almak son derece
önemlidir. Bunun yanında hastanın kendisinden alınacak hastalık
öyküsü de önem taşır. Bu anlatım hastalığın nedenlerinin ortaya
çıkarılmasına ve hastanın zihinsel durumunun değerlendirilmesine
katkıda bulunur. |
|
|
Ayrıca hastanın bulanıklık halinden
önceki dönemde "normal" sayılan davranış biçimini de
değerlendirmeye çalışmak gerekir. Çünkü yavaş gidiş gösteren bir
bunama haliyle ilişkili anormal davranış çoğu kez gözden kaçar
ya da hastayla ilişki içindeki kişilerce herhangi bir haklı
nedene bağlanır.
Hastanın para harcama, eve normal gidiş yolunu bulma ve ev
işlerini yapma becerileri ile günlük yaşamdaki olaylar hakkında
karar verebilme yeteneği özellikle araştırılıp incelenmelidir.
Daha önce var olan bir bunama hali, bazen ikincil önem taşıyan
organik bozukluklara tepki olarak gelişen bilinçte bulanıklık
halinin yerleşmesi için çok elverişli bir ortam yaratır. Tedavi
edilme olasılığı bulunan ve sonuçta geçici bir nitelik taşıyan
bu türden bir zihinsel bozukluğun zamanında anlaşılması ve doğru
değerlendirilmesi, yararsız sonuçlar getirecek yanlış tanıların
konmasını ve insanların gereksiz yere hastanelerin yatalak
hastalar bölümüne ya da huzurevlerine yatırılmasını
önleyecektir. |
|
İncelemeler |
Öncelikle hastanın zihinsel
durumunu incelemek gerekir. Bu inceleme bilinçte akut bir
bulanıklık halinin bir bunama ya da depresyon (ruhsal çöküntü)
biçiminden ayırt edilmesini, hastanın kısa sürede hastalığa
karşı koyabilme ya da tedaviye dayanabilme yetisinin
anlaşılmasını ve özel bir tedavi saptamaya yönelik koşulların
belirlenmesini sağlar. Hem bilinçte görülen akut bulanıklık, hem
de bunama zihinsel süreçlerdeki genel bir bozukluğun ifadesidir.
Sonuçta üst işlevlerin tümünde ya da bir bölümünde değişiklikler
meydana gelebilir. Bu üst işlevler şunlardır: Bellek,
zaman-mekân yönelimi, dikkat, ruhsal-devimsel kapasite, görsel
mekân algılaması, yorum getirebilme, konuşma ve hesap yapma.
Kısa bir psikomerrik incelemenin yapılması şu noktalar açısından
çok önemlidir.
• Zihinsel yetmezliğin önemli görünümlerinin hızlı ve nesnel bir
biçimde ölçülmesini sağlar.
• Daha önce var olan hafif derecede bir zihinsel bulanıklığın
aniden kötüleştiği durumlarda, hemen bilgi edinilmesi için bu
incelemeye başvurulabilir.
Çeşitli testler bir bulanıklık haliyle ilgili ilk varsayımı
belirlemeye yarar, ama bu bulanıklığın nedenlerini açıklamaz.
Akut olarak ortaya çıkan bilinçte bulanıklık halleri, belli bir
hastalığın gidişi boyunca değişebilen farklı görünümlerle
kendini gösterir. Bilinç bulanıklığına eşlik eden hastalığın
temelinde yatan nedenler, hastalık tablosunu önemli ölçüde
etkilemese de ruhsal çöküntü ya da ağrı gibi olumsuz sonuçlara
yol açabilir. Ağrı ise sıklıkla hastada endişe ve huzursuzluğa
yol açar. Akut bilinç bulanıklığını bunamadan ayırt etmeye
yarayan bazı ortak özellikler vardır. |
|
|
• Bunama görülen hastalar çoğu kez
zihinsel yetersizliklerinin farkında değillerdir. Buna karşılık
bilinçte akut bulanıklık hali olan kişiler bazen korkuyla
durumlarının farkına varırlar.
• Bunamış hastalar yaşları, adresleri ya da eşlerinin olup
olmadığı konusunda açıkça yanlış bilgiler verirler. Oysa akut
bilinç bulanıklığı olan kişiler, herhangi bir konu hakkında hiç
yanıt veremeyecek durumda olabilirler.
• Akut zihinsel bulanıklıkta çoğu kez zaman kavramında
hissedilir ölçüde bir yönelim bozukluğu görülür. Bu tür kişiler
özellikle saatin kaç olduğunu tam ve doğru söyleyemezler.
Zihinsel durumla ilgili ölçümlerin akut bilinç bulanıklığı ile
Alzheimer hastalığı arasında ayrım yapılmasını sağlayan başka
özellikleri de vardır.
Bu özelliklerin büyük bölümü başka bunama biçimleriyle ilgili
ayırıcı bir tanı koyma açısından da yararlıdır. Ama beyin-damar
sistemiyle ilgili bunama tablosuna sıklıkla bilinçte açıklık
dönemlerinin eşlik ettiği de unutulmamalıdır.
Akut bilinç bulanıklığı halinin özgül olmayan yapısı nedeniyle,
bazen çok fazla sayıda laboratuar incelemesinin yapılması
kaçınılmaz olur. Tanı daha başta açık değilse, tam kan sayımı,
kan şeker düzeyinin belirlenmesi, tam bir idrar tahlili ve
kültürü, bir elektrokardiyogram ve bir göğüs filmi gerekecektir. |
|
Bilinçte Akut Bulanıklık Halinin Bazı Nedenleri |
|
Enfeksiyon hastalıkları |
zatürree, idrar yolları ve safra
yolları enfeksiyonları, grip, menenjit |
|
|
|
|
Metabolik nedenler |
sıvı kaybı (özellikle dışkı
tıkaçları varsa), üremi (kanda üre düzeyinin yükselmesi),
hipoglisemik ön-koma, hiponatremi (kandaki sodyum düzeyinin
azalması), karaciğer yetmezliği |
|
|
|
|
Karsinomatöz (kanserin bütün vücuda
yayılması) |
hiperkalsemiyle (kandaki kalsiyum
düzeyinin yükselmesi) birlikte ya da hiperkalsemi görülmeksizin |
|
|
|
Hipoksi (oksijen yetersizliği)
|
kalp yetmezliği (kan göllenmesinin
görülmediği kalp yetmezliği ve kalp atım debisinin düşük olduğu
kalp yetmezliği biçimleri dahil), solunum yetmezliği, kansızlık |
|
|
|
|
İlaçlar |
merkezi etkili herhangi bir ilaç
(örneğin alkol, benzodiyazepin, barbitüratlar), bütün
sakinleştiriciler, ağn kesiciler, uyuşturucular, levodopa,
antikolinerjikler, trisiklikler, beta engelleyiciler (betablokerler),
simetidin |
|
|
|
|
İlaçların kesilmesi |
alkol, benzodiyazepin,
barbitüratlar |
|
|
|
|
Beslenmeyle ilgili nedenler |
B1 vitamini (tiyamin) eksikliği |
|
|
|
|
Beyin hasarı |
tümörler (subakut sertzaraltı
hematomlar dahil) birincil ya da ikincil travmalar, sara sonrası
beyin iktusu (inme) |
|
|
|
|
Çeşitli nedenler |
vücut sıcaklığının düşmesi,
şiddetli ağrı, ruhsal çöküntü |
|
Nedenlerin Analizi |
Akut olarak gelişen bilinç
bulanıklığının temelinde genellikle tek bir önemli fiziksel
neden vardır. Ama bazı olgularda birçok patoloji olabilir.
Bilinçte akut bulanıklık halinin ortaya çıkışında herhangi bir
hastalığın güçlü bir etkisinin olabileceği unutulmamalıdır.
Bundan başka çok sayıda özel durum da vardır. Daha önce
nörolojik bozukluğu olmayan bir hastada ortaya çıkan beyin
iktusu (inme) herhangi bir başka nörolojik bozukluk belirtisi
olmadan bir zihinsel bulanıklıkla kendini gösterebilir. Bu
nedenle bilinç bulanıklığı görülen bir hastada beyin iktusu
olasılığı her zaman göz önünde bulundurulmalı ve tedavi buna
göre yapılmalıdır. Daha önce bütünüyle sağlıklı olan bir hastada
geçici bir iskemi (kan akımı yetersizliği) krizi, akut bilinç
bulanıklığının ender bir nedenidir. B grubu vitaminleri,
özellikle tiyamin (B1) eksikliğinin özellikle enfeksiyon
geçirmekte olan kişilerde bilinç bulanıklığının ortaya
çıkmasında önemli rol oynadığını kanıtlayan bazı veriler vardır. |
|
Tedavi |
Hastalığın tedavisinde alınacak
bazı önlemler hayati önem taşır.
• Güven verme - Tanıdık sesler ve
eşyalar çok güven vericidir. Hastaya yöneltilen sözcük ve
cümlelerin gerek anlamayı kolaylaştırma, gerek hastayı
sakinleştirme ve ona güven verme açısından birkaç kez
yinelenmesi çok yararlıdır. Zaman-mekân yönelimi basit
bilgilerin yinelenmesiyle korunabilir.
İletişim güçlükleri sıkıntıya neden olur. Bu sıkıntı herkesin
bildiği gibi bulaşıcıdır. Çoğu kez şaşkın ve korkmuş bir hal
içindeki eş ya da hastaya bakan kişi de sıkıntıya kapılabilir.
• Vücudun normal su içeriğinin korunması - Ortaya
çıkabilecek komplikasyonları önleme ve hastanın belirtilerini
hafifletme açısından, dikkat edilmesi gereken en önemli
noktadır. Akut dönemde beslenme daha az önem taşır. Ama daha
önce çok yetersiz beslenen ve B1 vitamini eksikliği olan
kişilerde durum farklıdır. Ağızdan alınan vitamin hapları
yeterli miktarda B1 vitamini içermez. Bu nedenle vitaminin
enjeksiyon yoluyla verilmesi gereklidir.
Hasta uyku halinde ya da yerinden kımıldayamayacak durumdaysa,
deri lezyonlarının meydana gelmesini önlemek amacıyla bir uzman
hemşirenin bakım ve yardımı gereklidir. Deri üzerinde kızarıklık
ve yaraların ortaya çıkması çok tehlikeli bir işarettir. Bu
durumda hastanın yatış biçiminin sık sık değiştirilmesi, havalı
yatakların kullanılması ve üzerinde hiçbir kırışıklık bulunmayan
dümdüz çarşafların yayılması yararlı olabilir.
• Enkontinans (idrar ya da dışkı boşaltımını kontrol edememe
durumu)- Genellikle başlangıçta yalnızca idrarın
tutulamaması biçiminde görülen bu durum, yatmaya bağlı yaralar
açısından çok önemli bir sorun oluşturur.
Bazı olgularda hastaya kısa süreli sonda takılması yarar
sağlayabilir. Ama ortaya çıkabilecek komplikasyonlar dikkatlice
değerlendirilmelidir. Özellikle hastaneye kaldırılan hastalarda,
sorun bazen hastaya sonda takılmadan ve bir hemşire yardımıyla
çözülebilir.
Sonraki dönemde dışkının tıkaç biçimini alması ve dışkıyı
tutamama durumu da ortaya çıkar. Bu durumda hastanın bol su
içmesi ve yumuşatıcı merhemlerin kullanılması bir ölçüde yarar
sağlayacaktır.
• Fiziksel kısıtlama - Huzursuz ve korkmuş haldeki bir
hastaya uygulanacak fiziksel kısıtlama, büyük olasılıkla durumu
daha da kötüye götürecektir. Bununla birlikte hastanın
saldırganlığı ve huzursuzluğu nedeniyle uygun bir hemşire
yardımının ve temel tıbbi bir tedavinin sağlanamadığı durumlarda
ilaç tedavisine başvurmak gerekir. Ama ilaçlar hastada uyuşmaya
yol açmadan ve yalnızca ruhsal aşırı uyarılma halini (ruhsal
huzursuzluk, hırçınlık) azaltmak için gerekli en alt dozlarda
verilmelidir. Bu açıdan kısa süreli etki gösteren ilaçların
kullanılması yeğlenir. Söz konusu ilaçlar sürekli değişiklik
gösterebilen bir klinik tabloda en yüksek tedavi esnekliğini
sağlar.
• Hastaneye yatırma - Tanının tam olarak konması ya da
uygun tıbbi tedavinin ve hemşire bakımının sağlanması için
hastanın hastaneye yatırılması gerekli olabilir. Akut bilinç
bulanıklığı olan bir kişinin hastaneye kaldırılması çoğu kez
ailesince kötü karşılanır. Bu olay uzun süreli ve kaçınılmaz bir
hastane yaşamının başlangıcı biçiminde yorumlanır. Oysa anında
gerekli bakım yapılmadığında, üzücü durumun gerçekleşme riski
daha yüksektir. Dolayısıyla akut bilinç bulanıklığı durumunun
iyileşme olasılığı ve kötü sonuçlan hakkında bilgi sahibi olmak,
bu korkutucu sonucun önlenmesi için yaşamsal önem taşır. |
|
|
