|
|
|
Ayakta Meydana Gelen Değişiklikler |
Ayakta birçok biçim bozukluğuna ve
hastalığa yol açan etkenler arasında iltihabi ve dejeneratif
süreçler, mekanik zorlanmalar, aşırı kiloların doğurduğu
sorunlar ve yaşlanmaya bağlı anatomik değişimler sayılabilir.
Yaşın ilerlemesiyle birlikte ayakla ilgili rahatsızlık ve
hastalıkların sıklığı artar. Bunların önemli bir bölümünde
konservatif, yani herhangi bir cerrahi girişimi gerektirmeyen
tedavi yeterlidir. Başlıca konservatif tedavi yöntemleri uygun
ayakkabı giyimi, düzeltici ortopedik aygıtlar, tabanlıklar ve
bazı ilaçların verilmesidir. Ne tip bir tedavinin uygulanacağını
hekimin belirlemesi gerekir. |
|
|
|
|
Cerrahi girişim son çare olarak
kabul edilmeli ve ancak diğer tedaviler bütünüyle etkisiz
kaldığında düşünülmelidir.
Yaşlı hastalarda ayakla ilgili hastalıkların yüksek oranda
görülmesi, yaşlanmayla birlikte gelişen bir dizi fizyolojik
etmenden ya da yaşın ilerlemesiyle birlikte sistemik
hastalıkların artmasından kaynaklanır.
Altmış yaşın üzerindeki hastalarda en sık rastlanan ve tedavi
gerektiren bozukluklar şunlardır:
• Nasırlar.
• Hallux valgus (başparmağın dışa doğru dönmesi).
• Diğer parmaklarla ilgili biçim bozuklukları.
• Parmak eklemlerinde artroz.
• Topuk dikeni. |
|
Anatomik Özellikler |
Ayaklar dik durumdayken vücut
ağırlığını taşıyan bir tür platforma benzer. Ayrıca yürüme,
koşma ve zıplama sırasında vücudun yukarıya ve öne doğru
itilmesini sağlayan bir kaldıraç gibi hareket ederler.
Bir ayak 26 kemik ve 33 eklemden oluşur. Kemikler aralarındaki
çok sayıdaki bağla ve bir ölçüde de bu bağlan çevreleyen kas ve
kirişlerle sıkıca birbirlerini tutarlar. |
|
Yaşlanmaya Bağlı Değişiklikler |
Yaşlanmayla birlikte ayak düzeyinde
çok sayıda değişiklik ortaya çıkar. Vücut ağırlığı nedeniyle
ayağın uğradığı mekanik zorlanmaları azaltmaya yarayan yağ
yastıkçıkları eriyerek dejenere olur. Bunun sonucunda kemik,
eklem ve kas yapılarının uğradığı mekanik basınç artar ve
iltihabi süreçlerin ortaya çıkma olasılığı yükselir.
Eklemlerde meydana gelen dejeneratif hastalıklar, eklemlerin
işlevlerini kısıtlar ve eklem hareketliliğinde azalmaya neden
olur. Bu durum yürüme sırasındaki dayanma evresini etkiler. |
|
|
|
Ayağın Arka Bölümündeki
Değişiklikler |
• Aşil kirişi
iltihabı - Yangı ve ağrıyla belirlenen bu iltihabi
durumda bazen şişme de görülebilir. Bu belirtilere özellikle
kiriş düzeyinde rastlanır.
Aşil kirişi iltihabı daha çok doğrudan kirişe yönelik darbelerle
ya da kas-kiriş sistemindeki ani ve güçlü kasılmayla ortaya
çıkar. Yaşlı kişilerde yaşlı dokuların direnç ve kuvveti
azalırken, kilonun artmasına bağlı olarak gelişen görece aşırı
yük de iltihaba yol açar.
Aşil kiriş iltihaplan ayrıca ayakkabı vurmasına bağlı olarak
gelişebilir. Mekanik etmenlerin yanı sıra romatizmal ya da
metabolik hastalıklara bağlı nedenlerle de Aşil kirişinde
bozukluk görülebilir.
Aşil kirişi iltihabı olan kişiler sıklıkla bölgesel bir ağrı ve
şişlikten yakınırlar. Fizik muayenede genellikle kiriş
bölgesinde kızarma, şişme ve ağrı saptanır. Hareket sırasında bu
bölgede çıtırtılar varsa ve kronik iltihaplanma söz konusuysa,
bölgenin elle muayenesinde sert yumrular hissedilir.
Tedavi. Aşil kirişi iltihabına yönelik konservatif tedavide pek
çok olasılık söz konusudur. Akut ve ağır durumlarda, çeşitli
ortopedik önlemlerle ayağın bir süre hareketsiz kalmasını
sağlamak yararlı olabilir. Bu bölüm üzerindeki vücudun
ağırlığını hafifletmek için koltuk değneklerine başvurulabilir.
Daha hafif olgularda bedensel etkinliği kısıtlamak ve topuk
kemiğinin arkasına yumuşak bir tabanlık yerleştirerek kirişte
dıştan sürtünmeyi azaltmak yeterlidir. Yerel ısı artışıyla
seyreden akut olgularda soğuk uygulanması, kronik olgularda ise
sıcak uygulanması ve tuzlu sıcak banyo yapılması yararlı
olabilir. Bu tip hastalarda aynı zamanda kortizon türevi
olmayan, iltihap giderici ilaçlarla kısa süreli tedavi
uygulanabilir.
Aşil kirişi iltihabının nedeni ayakkabının yol açtığı mekanik
tahrişse, ayakkabıda değişiklik yapmak yararlıdır. Örneğin,
arkası açık bir ayakkabı giyilebilir ya da vurmayı engellemek
amacıyla yumuşak lastik yastıkçıklar uygulanabilir.
• Aşil kirişi kesesi iltihabı - Aşil kirişinin
çevresindeki iki keseden birinin iltihaplanması sonucunda
oluşur:
- Aşil kirişinin önünde, yani kemik ile Aşil kirişi arasında
bulunan kese.
- Aşil kirişinin arkasında, yani Aşil kirişi ile deri arasında
bulunan kese.
Bu keseler romatizmal, metabolik, enfeksiyona ya da mekanik
tahrişe bağlı süreçlerden etkilenebilir. Ama iltihap daha çok
ayakkabının arka bölümünün neden olduğu mekanik tahrişe bağlı
olarak gelişir.
Belirtiler bölgesel şişlik ve kızarıklığın yanı sıra ayağın
yukarıya doğru bükülmesi sırasında gittikçe artan bir ağrıdır.
Fizik muayenede bölgesel şişlik ve parmaklarla bastırılınca
ortaya çıkan ağrı saptanır.
Tedavi. Konservatif tedavi oldukça başarılıdır ve şunları
içermelidir:
- Bedensel etkinliğin kısıtlanması;
- olgunun durumuna göre bölgesel olarak soğuk ya da sıcak
uygulanması;
- uygun ayakkabıları kullanarak bölgesel baskının kaldırılması;
- topuk kemiğinin arkasına bir yastık koyarak ayakkabı kenarının
yol açtığı mekanik tahrişin önlenmesi.
• Topuk yastıkçıklarının yol açtığı ağrılı sendrom - Bu
sendrom topuk kemiğinin ayak tabanına bakan yüzeyini örten
yağlı-esnek dokunun iltihabi bir süreci biçiminde gelişir ve
yürüme sırasında kronik olarak ortaya çıkabilen mekanik travmaya
bağlanabilir. Uzun süre ayakta durmak, özellikle sert döşemede
uzun süre yürümek ve şişmanlık hastalığın ortaya çıkmasını
kolaylaştıran etkenlerdir.
Yaşlı kişilerde bu tip bir sendrom topuk yastıkçıklarının
erimesine bağlıdır. Gerçekten de yaşın ilerlemesiyle birlikte
topuk kemiğinin altındaki yastıkçık gittikçe yıkıma uğrar.
Böylece kemik daha fazla yük taşımak zorunda kalır. Bunun
sonucunda da iltihabi süreçler ortaya çıkar.
Hasta, topuk kemiği bölgesinde yere bastığında ağrıdan yakınır.
Topuk kemiği tümseğinin arka bölümüne, yani vücut ağırlığını
taşıyan bölgeye elle basıldığında ağrı ortaya çıkar.
Tedavi. Ağrılı bölgede baskı yapıcı yükün azaltılması yoluna
gidilir ve özellikle bazı konservatif önlemler alınır. Bedensel
etkinliklerin azaltılması yararlıdır. Topuğu çepeçevre boşta
bırakan, mantar ya da plastozottan yapılmış, esnek ve yumuşak
bir halka, bu bölgedeki yükün doğrudan baldır kemiğine
yönelmesini sağlar. Böylece topuk kemiği aşırı yükten korunmuş
olur.
İltihap giderici ilaçların verilmesi yararlı olabilir. Tedaviye
yanıt vermeyen olgularda bölgesel olarak kortizon ve ağrı
kesiciler uygulama yoluna gidilebilir.
• Ayak tabanı akzarı iltihabı (topuk dikeni) - Ayak
tabanı akzarının (fasya) yapışma yerinde iltihabi süreçler
oldukça sık ortaya çıkar. Bu durum genellikle aşırı yük
binmesine bağlı olarak gelişir. Akzarın topuk kemiğine yapışma
yerinde aşırı zorlanmaya bağlı kireçlenmenin gelişmesi sonucunda
röntgende tıpkı bir diken gibi görünmesi nedeniyle hastalığa
topuk dikeni de denir. Taban akzarı iltihabı ya da topuk dikeni
daha çok yaşlılarda yaygındır. Bunu kolaylaştıran etmenler uzun
süre ayakta durma ve aşırı vücut ağırlığıdır. Belirtiler vücut
ağırlığının etkisiyle ortaya çıkan ani ağrılardır. Ayak yukarıya
doğru kıvrıldığında bu ağrılar artar. Tedavi. Bedensel
etkinliklerin kısıtlanması, sıcak banyolar, iltihap giderici
ilaçların verilmesi ve ayakkabıda yapılan değişiklikler oldukça
yararlıdır.
Ayakkabının içine topuğu ve ayağın orta hat üzerindeki kavsini
takviye etmek üzere bir tabanlığın konması büyük bir rahatlık
sağlar. Kronik olgularda bölgesel kortizon ve anestezik
enjeksiyonlar da yararlı olabilir. |
|
Ayakta meydana gelen
değişiklikler konusunun devamı için
tıklayın >> |
|
|
