Ölüm biyolojik yaşamın sonunda ortaya çıkan genellikle kısa süren bir olay ve bir ya da daha çok temel organın işlevini yitirme sonucu ortaya çıkan kaçınılmaz bir süreçtir. İşlevini yitiren organlar diğer organları da etkilemeye başlar. Örneğin kan dolaşımının bozulması beyin işlevlerini aksatır, bu ise kan dolaşımının daha da aksamasına yol açar. Sonunda hemen hemen tüm bedensel işlevler aksamaya başlar: kan dolaşımı, solunum, metabolizma, sinir sistemi vb. Ölümün belirtisi düzensiz nabız atışı, düzensiz ve çoğunlukla hırıltılı nefes alıp vermektir. Diğer belirtiler kol ve bacakların soğuması, soğuk ter boşanması kas gerginliğinin azalması, bedenin solması ve mavimsi bir renk alması ve kişinin bilincini yitirmeye başlamasıdır. Kişinin bilincini yitirmesi, içinde bulunduğu durumu daha az kavraması ve acı, baskı susuzluk ve yorgunluk gibi yakınmaların önemli ölçüde azalması demektir. Bazı durumlarda kaslar çırpıntılı spazmlarla çekilir ve kişinin yaklaşan ölüme direndiği izlenimini verir. Ancak bu kasılmalar tamamen istek dışıdır ve bu açıdan bir ölüme karşı direnmeden söz etmek tamamen yanlıştır. Çoğu durumda ölmek üzere olan kişi, daha diğer kişiler ölüme özgü belirtileri fark etmeden önce ölümün yakın olduğunu hisseder. Bazen söz konusu kişi ancak sevdiği yakın bir kişiye elveda etmek gibi tüm nihai işlemler tamamlandıktan sonra huzur içinde ölecekmiş izlenimini verir. Ölüm süreci tıbbi olarak ölümün saptandığı, yani solunumun ve kan dolaşımının durduğu noktada sona erer.

Çağdaş uygarlığımızda ölüm gittikçe daha çok bir tabu niteliği kazanmıştır. Şimdi artık ölümün normal, bir insan olayı olduğu eskiden olduğundan daha az kolaylıkla kabul edilmektedir. Çağdaş tıptaki ilerlemeler hastaların çok daha yaşamasını sağlamakta ve çoğunlukla, ölmeden uzunca bir süreyi yatakta geçirmelerine yol açmaktadır. Diğer bir unsur da günümüzde bir çok insanın evinde değil hastanede ölmesidir. Hastanenin çoğunlukla soğuk olan havası ölümü, ne ölmekte olan kişi ne yakınları için kolaylaştırmamaktadır. Bu değişiklikler ölen kişilere yardımcı olunmasına özen gösterilmesini daha da gerekli kılmıştır. Ölüm ve yas süreçlerinin daha iyi anlaşılması bu gelişmeye katkıda bulunmuştur. Psikologlar ölüm sürecini ölmekte olan kişinin ve yakın çevresinin ölüm olayını algılayış biçimiyle ilişkili olarak betimlemeye başlamışlardır. Ölüm süreci altı evreye ayrılabilir. Bütün bu evrelerin tümünün yaşanıp yaşanmaması ve ne ölçüde yaşandığı içinde bulunulan koşullara, ölüm sürecinin süresine, ölmekte olan kişiyle çevresi arasındaki ilişkiye, ölmekte olan kişinin durumuna ve yaşına büyük ölçüde bağlıdır. Ölüm sürecinin evreleri şunlardır:

Farkında olmama evresi: Hasta nesi olduğunu bilmez, ama ailesi ve veya arkadaşları bilir. Hastanın anlayışa, yardıma ve bilgi verilmesine gereksinimi vardır ama ailesi hastalığının ciddiyetini kavramak istemez. Bu, hastanın çoğunlukla kendisini yakınmalardan ve tedirginliklerden kurtaramaması ve kendisini tehdit edilmiş ve yalnız hissetmesi demektir.

Belirsizlik evresi: Bu evrenin ana özellikleri korku, umut ve sorunların bastırılmasıdır. Dayanılmaz olan belirsizlikten kurtulabilmek için hasta güven arar, ama bu genellikle tek yönlü bir arayıştır. Durumunun olumlu yönlerini ön plana çıkartır ve ciddiyetini yadsır. Bu evrede hasta genellikle doktorlara ya da Tanrıya vaatlerde bulunur ya da anlaşma yapmaya çalışır.

Yadsıma evresi: Bu evrede hasta genellikle nesi olduğunu bilir ve sonucun ne olacağını kestirebilir. Belirtiler artık çok açıktır ama o hala bu işten sıyrılabileceğini düşler. Bu umut kişinin kendisine yeni giysiler almasında ya da evini yeniden dekore etmesine ya da döşemesinde yansır. Söz konusu kişi ile çok yalandan ilişkili olmayan insanlar da karamsar olmamak gerektiğini düşünerek, ölüm olasılığını yadsırlar.

İsyan evresi: Ne hasta ne de ailesi durumun kaçınılmazlığını kabul edemezler, bu duruma isyan ederler ve çoğunlukla suçlayacak birisini ararlar. Bu, genellikle hastayı tedavi eden doktor olur. Doktor hatalı davranmış ve işleri ağırdan almış olmakla suçlanır. Bu evrede açıklayıcı bir konuşma yararsızdır, çünkü genellikle bu tür bir konuşmanın savunma amacıyla yapıldığı düşünülür.

Depresyon evresi: Bu evrede hasta artık durumu kabullenmiştir. Onun için yapılacak bir şey kalmamıştır ve artık hiç bir şeyin anlamı yoktur. Artık yardım istemez, bunun sonucu olarak da daha çok yalnız bırakılır ve yalnızlık duygusuna kapılır. Ailenin diğer üyeleri de bazen depresyona girer ve söz konusu kişiyi daha çok ihmal etmeye başlar. Bu evrede söz konusu kişiler yardım istemedikleri için, yardımcı olmaları gereken uzmanlar kendi girişkenliklerini kullanmalıdırlar.

Kabullenme evresi: Bu evrede ölümün kaçınılmazlığı kabullenilmiştir. Ancak bu, kişinin kaderine bütünüyle boyun eğmesini gerektirmez. Hasta geçmişini düşünmeye ve yapmış olduğu hataları telafi etmeye çalışır. Ayrıca ölümünden sonraki gelişmelere ilişkin isteklerini belirtir. Ailesi ölmek üzere olan kişiyle konuşmak ve ona veda etmek ister.

Bu evreler ancak söz konusu kişi henüz yaşamının ortasındayken ölürse ve çevresiyle yakın ilişkileri(aile, arkadaşlar, meslektaşlar) varsa tamamen yukarıda anlatıldığı biçimde gerçekleşir.

Tüm dünyada ölüm karşısında duyulan acıyla ilişkili olarak yas tutma töreleri vardır. Dışarıdan bakıldığı zaman bunlar büyük farklılıklar gösterebilir ve ağırlık çok farklı şeyler üzerinde olabilir. Örneğin, ilgili kişiler ölümden sonra da bir yaşam olduğuna inanıyorlarsa, üzüntünün yanı sıra ölünün bakımı da önemli bir rol oynayabilir.

Bu bakım ölen kişiyle birlikte mezara giysi ve yiyeceklerin konması ya da ölen kişinin ruhunun kurtulabilmesi için dua edilmesi biçiminde olabilir. Cenaze törenleri ve yas genellikle ölen kişinin ve ailesinin toplum içindeki konumunu yansıtır. Bunun en iyi örneği askeri cenaze törenleridir. Ama daha az önemli kişiler bile iyi bir biçimde gömülmeleri için büyük paralar harcarlar. Çağdaş dünyada toplum içinde yas tutulması büyük ölçüde azalmıştır. Soğukkanlılığın bu denli artması herkesin daha çok işinde gücünde olmasının bir sonucudur. Yaşama biçiminin tümüyle değişmiş olmasının da bir etkisi vardır. Büyük aileler, köyler, topluluklar gibi geniş topluluk bağları önemini büyük ölçüde yitirmiştir ve yas tutma süreci daha özel olarak yaşanmaktadır. Trafik kazaları ve benzerleri dışında ölüm kamu yaşamından uzaklaşmıştır.

Yas tutma süreci insanın yitirdiği kişinin ölümünü yavaş yavaş kabul etmesini sağlar. Genellikle hemen ölümden sonra insan bir çeşit isyan duygusu duyar. Gerek toplumsal, gerekse özel yas tutma süreci yitirilen kişiyi anmanın ve arkada kalmanın verdiği üzüntüyü ifade etmenin bir yoludur. Bazen bu tepki, her şeyi sevilen kişinin ölümünden önce olduğu gibi muhafaza etmek istediği gibi hastalıklı biçimlere dönüşebilir. Birkaç haftadan sonra bu tepki yerini umutsuzluğa ve sürekli olarak acıyı yaşama isteğine bırakır. Bu devre altı ay kadar sürebilir. Sonunda kişi ayrılığı kabul eder. İlgili kişiler durumu kabul edebilirler ve kendilerini yitirilen kişiden uzaklaştırırlar. Geleceğe ilişkin ilginin canlanması, yeni faaliyetler ve ilişkiler olumlu bir gelişmeye yol açar.

Tıp biliminin ulaştığı düzeyi yeni bir sorun, rahat (acısız) ölüm sorununu yaratmıştır. Genel anlamıyla bu, ölümün rahat (insanca) olmasını sağlamak demektir. Tıp bilimi hastanın durumunda gözle görülür bir gelişme; örneğin yüksek dozlu bir morfin iğnesi yapılırsa, ağrı hafifler, ama aynı zamanda hastanın yaşamı da kısalır. Doktorlar sık sık hastalarının rahatça ölmelerinin sağlanmasına ilişkin isteklerle karşılaşmaktadırlar. Rahat ölümün ahlaksal, toplumsal ve yasal açılardan kabul edilebilirliği son derece belirsiz olduğu için bu tür istekler genellikle kabul edilemez. Bir insanın kendi ve bir diğer kişinin yaşamına ilişkin karar vermeye ne denli hakkı olduğu sorusu yanıtlanması son derece güç olan bir sorudur.