Ayrıca çocuksuz çiftler çocukları olan çiftlerden çok az anlayış görürler ve genellikle kıskançlıkla (özgür oldukları için) karışık bir küçümseme duygusuyla (çocukları olmadığı için) değerlendirilirler. Onların gözünde çocuksuz bir kişi bir açıdan eksiktir. İstendiği halde çocuk sahibi olamamak çoğunlukla kadınlar için kabul edilmesi daha güç olan bir durumdur. Bir görüşe göre ilk gebelik kadınlar için doğal bir gereksinimdir. Ancak biyolojik etmenlerin nedenli rol oynadığının saptanması çok güçtür. Başka bir görüşe göre evliliği annelik ile birleştiren toplumsal değerlerin etkisi daha önemlidir Ancak araştırmalar çocukları olmayan çiftlerin daha az mutlu bir evlilikleri olduğunu ortaya koymamaktadır. Çocuksuz çiftlerde boşanmaların çok olması çiftlerin ayrılmasını engelleyecek çocukların olmaması olgusu ile açıklanabilir. İstendiği halde çocuk sahibi olamamanın herkes için bir sorun olduğunu ya da herkes için aynı ölçüde bir sorun olduğunu düşünmek doğru değildir. Ancak yaşamın bazı dönemlerinde, örneğin çocukları olan kişilerle ilişkilerin yoğunlaştığı dönemlerde çocuk sahibi olamamış olmak daha tedirgin edici olabilir.

Pek çok ülkede çocuk sahibi olmak istemeyen çiftlerin sayısı son yıllarda giderek artmaktadır. Bunun nedenleri arasında yeni bir nüfusun getireceği ekonomik sorunlar ve çocukları bekleyen geleceğin güvensiz olması sayılabilir. Ayrıca, bazı kadınlar kendilerini hiç bir zaman bir anne olarak düşünemezler ve ev dışındaki uğraşlarını daha tatmin edici bulurlar. Ancak, günümüzde isteyen kadının çocuğu olduktan sonra dışarıda çalışabilmesini sağlayan birçok olanak vardır. İsteğe dayalı çocuksuzluk henüz toplumsal olarak bütünüyle kabul edilmiş değildir ve çocuksuz çiftler çocuk istemiyorlarsa çoğunlukla kendilerini savunmak zorunda kalmaktadırlar. Öte yandan, çocukları olan çiftlere niçin çocuk istedikleri sorusu ender olarak yöneltilir.

Kadının üretken dönem içinde gerçekleşen evliliklerin yaklaşık % 10'unda eşlerin isteğine karşın çocuk olmamaktadır.

Bunun nedenleri kadından olduğu kadar erkekten de kaynaklanabilir ya da bazı durumlarda her ikisinden de ortaya çıkabilir. Bu durumların % 10 ile 20'sinde çok ayrıntılı incelemelerden sonra bile fiziksel bir neden bulunamamaktadır. Kısırlık terimi ancak çok ayrıntılı ve kapsamlı incelemelerden sonra erkek ya da kadının hiç bir zaman çocuk sahibi olamayacağı anlaşılırsa kullanılır. Çoğunlukla üretkenlik bozukluğunun nedeninin kısırlık olmayıp, düşük üretkenlik düzeyi yani üretkenlik derecesinin normalin altında olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu durumlarda dölleme ya da döllenmek olasılığı vardır; ama genellikle normalden daha fazla bir zaman alır. Bu nedenle, birçok çift yıllarca çocukları olup olmayacağını anlayamazlar. Kadınlarda üretken olmamanın fiziksel nedenleri yumurtalık ya da dölyatağı bozuklukları ve şeker hastalıklarının belirli türleri olabilir. Erkeklerde üretken olmamanın nedeni ise erbezlerinin iyi çalışmaması, yani çok az sperm hücresinin ya da hareket derecesi çok düşük olan sperm hücrelerinin üretilmesi olabilir. Erkeğin iktidarsız olması ya da cinsel ilişki sırasında dölyolu çevresindeki kasların kasılması (vajinizm) gibi cinsel ilişki sorunları nedeniyle de gebe kalınmayabilir. Bu sorunların nedeni çoğunlukla psikolojiktir. Ayrıca psikosomatik nedenlerle üretken olunmaması üzerinde de çok araştırma yapılmıştır. Bu tür durumlarda cinsel ilişki normaldir ve hiç bir fiziksel neden yoktur. Kısırlık, büyük bir olasılıkla korku, psikolojik açıdan olgun olmamak, anne rolünün bilinçaltı yadsınması ya da kendi kendini cezalandırma gibi içsel çelişkilerin sonucudur. Bu kuramın bir kanıtı olarak, çocuğu olmayan çiftlerin bir evlat edindikten sonra gebe kalma olasılığının çoğunlukla arttığını ortaya koymuştur.

Bir üretkenlik testi genellikle gebeliği önleyici araçlar kullanılmadan birkaç yıl cinsel ilişkide bulunulduğu halde gebe kalınmaması halinde yapılır. Bu durumda bir kadın hastalıkları doktoru (jinekolog) hem erkeği hem de kadını muayene eder. Doktor, önce genellikle çiftin özgeçmişlerini dinler ve birçok soru sorar. Sonra her ikisini de, özellikle cinsel organlarını muayene eder. Eğer hiç bir anormallik görülmezse bir sperm testi yapılır. Sperm elle (mastürbasyon) sağlanır. Sperm hücrelerinin sayısının az olması ya da hareket derecelerinin düşük olması halinde bazen erbezlerinde biyopsi (canlı dokudan ufak bir parça alınması) yapılarak erkeğin üretken olmamasının nedenleri araştırılır. Kadında yapılacak ilk şey ovülasyonun (yumurtlamanın) olup olmadığını anlamaktır. Bunu yapmanın en kolay yolu kadının beden ısısının her gün alınmasıdır. Salgılanan hormonların saptanması, dölyolu duvarından bir parça salgı (smear) alınarak dölyatağı mukozasının incelenmesi gibi başka yöntemler de vardır. Dölyatağı ve fallop borularını röntgen filmi (histerosalpingo grafı) dölyatağında bir anormallik olup olmadığını ya da fallop borularının tıkalı olup olmadığını gösterir. Bu test için kadının hastanede bir gün kalması gerekir. Fallop borularının açık olup olmadığını anlamanın bir başka yöntemi de gaz (hava) verilmesidir. Bu testte dölyatağına gaz verilir ve basınç ölçülerek, gazın normal bir biçimde karın boşluğuna kaçıp kaçmadığı saptanır. Son olarak, bir laparoskop (karın boşluğuna sokulan ince bir boru) ile iç cinsel organlar incelenebilir. Bu, söz konusu kişi bayıltılarak yapılan ufak bir ameliyattır: Dölyatağı boyun mukozasının incelenmesi de önemlidir. Bu ovülasyon sırasında yapılır, çünkü mukoza ancak ovülasyon sırasında sperm hücrelerinin girmesine olanak verir. Bu dönemde elde edilen mukoza normal ise kurutulduktan sonra eğreltiotuna benzer bir biçim alır (eğreltiotu testi).

Üretken olmama durumunun tedavi yöntemleri sürekli gelişmektedir. Tedavinin türü, doğal olarak, nedenine bağlıdır. Örneğin, hormon bozukluklarında, ovülasyon olmasını sağlamak için hormonların dengelenmesi yararlı olabilir. Bazı bozukluklar bir ameliyat gerektirebilir. Bazı durumlarda dölyatağı ve fallop borularının filmi alındıktan ve dölyatağına gaz verildikten sonra gebelik görülmüştür: bu açıdan bu yöntem bir tedavi değeri de kazanmaktadır. Eğer üretken olunmamasının nedeni erkek ise ve olanaklı hiç bir tedavi yoksa yapay döllemeye (Al) başvurulabilir. Bu durumda başka bir erkeğin spermleri kullanılır. Bu erkeğin mastürbasyon yaparak sağladığı spermler kadının üretkenliğini en yüksek olduğu zamanda bir deri altı iğnesiyle dölyolunun üst kısmına boşaltılır. Bu uygulamaya uzun bir süre devam edilirse, başarı şansı yaklaşık % 75'dir. Spermin dölyatağına, hatta fallop borusuna verilmesi çok ender olan bir uygulamadır. Bazen eşin spermi yapay dölleme için kullanılır. Bu, cinsel ilişkinin olanaksız hale geldiği iktidarsızlık ya da vajinizm (dölyatağı kaslarının kasılması) gibi durumlar için en iyi yöntemdir. Ancak, bu bozuklukların her ikisinin de nedeni hemen her zaman duygusal bir neden olduğu için, bu koşullarda ortaya çıkan bir gebeliğin yol açabileceği duygusal sonuçlar üzerinde önemle durulmalıdır. Çocuğu olmayan çiftler için evlat edinmek son çare olabilir. Ne var ki bir çocuğu evlat edinmek isteyen çiftlerin sayısı evlat edinilebilecek durumda olan çocukların sayısının birkaç mislidir.