|
|
|
Diş doktorluğu diş çürüklerini
önlemeye ve bunlarla mücadele etmeye çalışır. 30 yaşının
altındaki insanlarda görülen diş çürükleri yetersiz ağız
bakımının ve ağız sağlığı için en zararlı madde olan çok fazla
şeker yenmesinin bir sonucudur. 30 yaşından sonra ise destek
dokusu hastalıkları en büyük tehlikeyi oluşturmaktadır.
Genellikle, diş fırçalama, vb. gibi ağız sağlığına ve şeker yeme
alışkanlığının sakıncalarına ilişkin bilgi veren yayınlar
aracılığıyla diş çürüklerinin azaltılmasına çalışılmaktadır.
Ancak bir kez diş çürüdükten sonra, diş doktoru dolgu, protez
vb. ile dişteki zararı gidermeye çalışacaktır. |
|
|
Diş doktorluğu diş ve çevresindeki dokularla ilişkili
hastalıkları önlemeyi ve tedavi etmeyi amaçlar. Günümüzde bu
hastalıkların önlenmesine giderek daha çok önem verilmektedir.
Özellikle batı toplumlarında aşırı şeker tüketimi ve diş sağlığı
personelinin yetersizliği nedeniyle çoğu insanın dişlerinin
durumu çok kötüdür.
Nüfusun büyük bir çoğunluğunda görülen diş çürümesi temelde
gençler arasında görülen bir hastalıktır, yetişkinlerde ise daha
çok dişeti ve çeneyle ilişkili hastalıklar görülmektedir. Her
ikisine de dişleri kaplayan bakteri ve yiyecek artıklarıyla
karışık tükürüğün yapışkan bir çökeltisinden oluşan diş lekesi
(plak) neden olur. Lekedeki bakteriler yiyecek artıklarındaki
şekerleri aside dönüştürür. Asitler dilin yüzey tabakası olan
mineyi etkilerler. Ayrıca asitlerle birlikte dişetlerinin
iltihaplanmasına neden olabilen zehirli maddeler salgılarlar.
Diğer bir sorun hemen hiç çiğneme gerektirmeyen yumuşak
yiyeceklerin tüketiminin artmasıdır. Pişmemiş ya da sert
yiyecekler dişler için daha sağlıklıdır. Çiğneme sırasında
tükürük salgılanması artar; bu, dişlere zarar veren ve şekerden
oluşan asitlerin etkisini bertaraf eder. Ayrıca tükürükte
bakterilerin ayrışmasına ve yiyeceklerin sindirilmesine yardımcı
olan lisozim ve diğer enzimler bulunur. Eğer örneğin,
fırçalayarak diş lekesi giderilmezse, leke nedeniyle bir miktar
kalsiyumunu zaten yitirmiş olan mine, şekeri ürettiği asitler
nedeniyle sürekli şeker tüketiminden daha da çok etkilenecektir
Sonuçta dişte bir oyuk oluşacaktır. Yüzeydeki mine tabakasından
(yaklaşık 2 mm) geçen çürük iç dentin dokusuna ulaşacaktır.
Dentin mine kadar sert değildir ve çok daha kolay etkilenir ve
çözülür. |
|
|
|
Dişin mine kronu kalır, ama dişin içi oyulur. Sonra
birden bire artık destek görmeyen mine kron düşer ve sürecin
seyrine göre ağrı belirir. Gençlerde görülen çürüklerin aksine
özellikle yaşlılıkta ek bir rol oynayan bir diğer etmen dişeti, periyodontal zar (diş kökü zarı) ve çene de dahil olmak üzere
dişlerin çevresindeki dokunun ayrışması ve bozulmasıdır Bu,
dişetinin kenarlarında da oluşan lekenin dişetlerini hem
kimyasal, hem de mekanik olarak tahriş etmeye başlamasıyla
ortaya çıkar. Tükürükteki kalsiyum lekeye çöktüğü için taş
(tartar) oluşmaya başlar. Bu başlıca dişetleri boyunca ve
dişetlerinin altında ve dişlerle dişetine bitişik periyodontal
zar arasındaki olukta bulunan, çıkarılması güç sert bir
maddedir. Sigara içmenin neden olduğu tortular taş olarak kabul
edilmez. Taş nedeniyle dişetleri iltihaplanır, hafifçe şişer ve
sık sık kanar. Dişeti oluğu ne kadar derin ise dişleri temiz
tutmak o kadar güç olur. Bu durum dişeti oluğunun daha da
derinleşmesine yol açacak olan daha fazla lekenin oluşmasına
neden olur.
Dişetleri iltihaplı bir durumda kalırsa, dişe bitişik kök zarı
ve kemik de etkilenir. Azı dişleri ve diğer dişler gevşer,
dişetleri çekilir ve dişlerin boyun kısımları da ortaya çıktığı
için dişler kolaylıkla yerinden çıkabilir; sonunda dişler
dökülür. 30 yaşından sonra dişlerin % 50'sinden fazlası bu
şekilde yitirilmektedir.
Diş hastalıklarının önemi diğer hastalıklarda alışageldiğimiz
tedavi yöntemlerinin uygulanamamasından ileri gelir. Diş ya da
kemik hastalıkları tedavi ile önceki durumlarına getirilemez;
ancak hasta kısımlar kesilip atılarak yerine uygun bir maddeden
yapay bir ek olarak ya da kemikteki hastalığın ilerlemesi
önlenerek tedavi edilirler. Dişeti tedavi ile yeniden eski
canlılığına kavuşabildiği halde çürüyen dişler için bu
olanaksızdır. Bir kez başlayan çürüme sürecinin zamanla
ilerlemesi kaçınılmazdır. Diş doktorunun amacı ağız sağlıklı bir
durumda tutmaktır. Diş doktoru yalnızca dişlerle değil, çiğneme
işlemine katılan ve yüzün görünüşünü etkileyen tüm kemik ve
dokularla ilgilenir.
|
|
Önlemenin amacı diş lekesinin ne olduğunu ve nerede bulunduğunu
göstererek kamuyu bu sorunlardan haberdar etmektir. Bu kırmızı
bir renklendirme maddesi kullanılarak yapılabilir. Diş
çürüklerinin önlenmesi amacıyla diş lekesinin, diş taşlarının ve
şekerin yol açtığı sonuçlara ilişkin bilgi veren yayınlar
yapılır; ayrıca oluşan diş lekesinin giderilmesi için dişlerin
nasıl fırçalanması gerektiği gösterilir. Dişler fırçalanırken,
tüm diş yüzeyinin (diş ön ve arkasının ve üst kısımlarının) iyi
temizlenilmesine ve dişetlerinin ovulmasına (masaj yapılmasına)
özen gösterilmelidir. Normal bir diş fırçası ile dişlerin
arasındaki boşluklara ulaşmak olanaksız olduğu için, buralarda
oluşan lekenin ipek bir iplikle temizlenmesi yerinde olur.
Ayrıca ulaşılması güç olan yerleri temizleyebilmek için özel
küçük fırçalar ve kürdanlar gibi çeşitli yardımcı araçlar
vardır. Diş macunu çeşitli tatlandırıcılarla birleşmiş olan
yıkama ve parlatma malzemelerinden oluşan bir karışımdır.
Genellikle beyazlatıcı bir madde de bu karışıma eklenir. İnsanın
ancak her gün dişlerini gerektiği gibi fırçalayarak diş
lekelerini gidermesi ve şeker tüketimini büyük ölçüde azaltması
halinde dişlerinin durumu iyileşir. Belirli bir flüor bileşimi
kullanmak diş lekesinden kaynaklanan asit zedelenmesine karşı
minenin direncini güçlendirmenin bir yoludur. En azından düzenli
olarak kullanılması halinde flüor (tükürük aracılığıyla) yüzey
mine tarafından emilir. İçme suyuna flüor konması diş
çürüklerinde % 50 bir azalmaya yol açmaktadır. Ancak, çoğu kimse
bunu önemsemez ve uygulamaz. Yine de, bir işlemden geçirilmemiş
olan normal içme suyunda ve yiyeceklerde flüor bulunmaktadır.
Flüoru tablet biçiminde almak da olanaklıdır. Diğer bir olasılık
flüorlu bir eriyik ile ağzı iki dakika kadar çalkalamaktır.
Flüor ayrıca birçok diş macununda da bulunur. |
Ağız sağlık
uzmanlığının önemli bir rol oynadığı diş çürüklerinin önlemeyi
amaçlayan diş doktorluğunun yanı sıra koruyucu diş doktorluğu
ile protez diş doktorluğu arasında bir ayırım yapılmaktadır.
Koruyucu diş doktorluğu dişlerin korunması kadar onların
onarılması ile de uğraşır. Kısmen çürümüş olan bir diş dolgu
yapılarak korunabilir. Bu amaçla amalgam ve dökme altın gibi
yapay dolgu malzemeleri kullanılır. Bunlar özel bir alçı (sement)
kullanılarak sabitleştirilir. Bunlar arasında en sık kullanılan
amalgam bir gümüş, cıva, kalay ve çinko karışımıdır. Bunlar
karıştırıldıktan sonra yaklaşık beş dakika içinde donar ve 48
saat sonra daha da sertleşir. Beyaz olan bileşik dolgular da
kullanılır, ancak bunlar daha kısa süre dayanır. Eğer dişin iç
kısmı da etkilenmişse, bir pulpa tedavisi (sinir tedavisi, kök
kanal tedavisi) gerekir. Bu işlemler sırasında pulpa
mikroplardan arındırılmış iğnelerle çıkarılır ve kök kanalı
mikroplardan arındırıldıktan sonra, kökün en ucuna bir dolgu (sement,
saf gümüş ya da gütaperka ile) yapılacak şekilde kökün içine
girilir. Bazı durumlarda çene kemiğinde bir kesik yapılarak
kökün ucu alınır ve kök kanalı iptal edilir. Bu ameliyat
genellikle bir diş cerrahı tarafından yapılır.
Protez diş doktorluğu eksik olan dişlerin ve diğer unsurların
yerine yenilerinin takılmasıyla uğraşır. Bir diş kronu artık
kurtarılmayacak durumda ise, ancak kök hala sağlamsa, önce bir
temel hazırlanır; kronu taşıması için bir altın iğne alçı ile
kök kanalına tutturulur. Kron genellikle asıl dişe benzer bir
biçim verilen altın, gümüş, porselen ya da plastikten yapılmış
küçük bir kapaktır. Kron dişin kalan kısmı ve altın iğnenin
üzerine geçirilir ve alçı ile tutturulur. Ceket kron ön dişler
ya da köpek dişleri üzerine geçirilen, porselen ya da plastikten
yapılmış bir krondur. Köprü hala sağlam olan dişlerin kronlarına
tutturulur; sonradan çıkarılıp yeniden yerine konamaz. Kısmi bir
diş protezi ise çıkarılıp takılabilir. Bu, yapay azı dişleri ile
dişlerden ya da yapay azı dişleri bulunan bir çerçeve protezden
oluşan küçük bir diş takımıdır ve takılıp çıkartılabilir. Bir
diş protezinin yapılması birkaç evreyi kapsar. Önce çenenin bir
kalıbı alınır ve alçı taşına dökülür; bu modele dayanarak alt
çene ile üst çene arasındaki ilişki incelenir. Sonra protezin
balmumumdan modeli hazırlanır. Porselen ya da sentetik reçineden
yapılan dişler balmumuna sokulur. Sonunda balmumundan kalıp
sentetik reçineye çevrilir.
Tam bir protez hastada hiç sağlam diş kalmaması halinde
başvurulan nihai çözümdür. |
| Diş doktorluğu
alanında iki uzmanlık vardır; ortodonsi, yani dişlerin normal
duruşuyla ilgili alan ve çene cerrahisi. Ortodonsi dişlerin ve
azı dişlerinin duruşunun iyileştirilmesi ve birbiriyle ilişkili
olarak alt ve üst çene duruşlarının iyileştirilmesiyle uğraşır.
Bütün bunlar önemli bir zaman süresini, hastanın ağız bakımıyla
yakından ilgilenmesini ve iyi bir ağız sağlığını gerektirir. Bir
tel takılarak dişlek dişler ya da kalıcı, üst ön dişler arasında
bir aralık (diyas taz) düzeltilebilir. Bazen ağızda yeterince
yer olmadığı için bir ya da daha fazla dişi çekmek gerekir. Ağız
sağlık uzmanının yaptığı işler bir apsenin yarılmasından çenenin
bir kısmının alınmasına kadar uzanır. Diş doktorluğu terimi aynı
zamanda ağız sağlık uzmanlarını, diş asistanlarını ve kronlarla
protezleri yapan diş teknisyenlerini de kapsar. Ağız sağlık
uzmanı taşları temizler, flüor tedavisi yapar ve ağız bakımına
ilişkin bilgi verir. |
|
|
