Yabani şifalı bitkileri toplamak isteyen herkes, bu bitkilerin düzensiz bir şekilde kullanılacak değil de, kıymeti bilinerek korunacak olan müşterek bir zenginlik olduğunu bilecektir.

Bulunduğunuz yerde belli tür şifalı bitki bol miktarda yetişiyorsa, bitkiyi 4 m² alanda en güçlü dokuz türü kalacak şekilde toplamaya çalışın. Bu, bitkinin çoğalması için önemlidir.

Seyrek bitkileri tamamen yetişine kadar koruyunuz, toplamayınız, sonra da onların daha geniş alana yayılmasını sağlayınız. Aşırı gereklilik duyulduğu an onların bazılarını kullanabilirsiniz.

Bitkiler toplandığında şunların bilinmesi önemlidir: halk tababetinde herhangi bir bitki türünün hangi kısımları kullanılır; bitkiler hangi mevsimde ve nasıl toplanır; bitkiler nasıl kurutulur; işlenmiş malzemenin daha sağlam bir şekilde saklanması için neler yapılmalı.

Elde edilen malzemenin kalitesi onun kullanılabilirliğinin en gerekli şartıdır. Şifalı bitkinin değerli olması için, aktif maddeler biriken bitki kısımlarının toplanma süresinin takip edilmesi çok önemlidir. Bitkileri toplama zamanı, onların gelişme fazlarına uygun olarak tespit edilir. Mesela, otların çoğu, sap, yaprak ve çiçeklerde aktif maddenin maksimum miktarı biriktiği an, çiçek açma döneminde ve meyve verme döneminin başında toplanır.

Bu maddeler her bitkinin farklı kısmında birikmektedir: inci çiçeği, sinirotu, ısırgan ve öksürük otu gibi bitkilerde bunlar genelde yaprak bölgesinde birikir; kediotu, şifalı hindiba, meyan gibi bitkilerde kök ve sürüngen kök kısımlarında; papatya, akdiken gibi bitkilerde ise çiçek kısımlarında, solucan otu renklerinde birikir. Yaban gülü, topalak, maksimum tedavi madde miktarını yetişme dönemine doğru biriktirir.

Malzemeyi kurutma rejiminin net olarak takip edilmesi de çok önemlidir. Bu rejimin bozulması durumunda tedavi madde miktarı azalır veya tamamen yok olabilir.

Demek malzeme nasıl hazırlanır?
Otlar bıçak veya freze ile kesilir. Uzun ömürlü bitkiler koparılmamalıdır, çünkü köklere zarar verilebilir.

Tomurcuklar, açılmadan evvel erken ilkbaharda hazırlanır, karanlık, havalandırılmış ve serin bir odada kurutulur (sıcak ortamda tomurcuklar açılmaya başlıyor). İri tomurcuklar (çam ağacı, kavak) filizlerden olduğu yerden kesilir, küçükleri ise (örneğin huş ağacı), 50-60 cm boyundaki filizlerle birlikte hazırlanır ve ancak kurutulduktan sonra dövülür.

Ağaç kabuğu, besisuyunun hızlı bir şekilde hareket etmesi döneminde (Nisan-Mayıs) hazırlanır. Daha çok aktif maddesini bulunduran filizler seçilir. Dal üzerinde uzunlamasına iki kesit yapılır, onlar 20-30 cm aralığında halka şekilli kesitlerle birleştirilir ve ağaç kabuğu oluklar şeklinde çıkarılır. Oluklar havalandırılan odada kurutulurken, onları asla birbiri üzerine dizmeyin, çünkü bu, malzemenin küflenmesine sebep olabilir.

Yapraklar tomurcuklanma veya çiçek açma döneminde toplanır. Bitkinin çiçek açması ve meyve vermesine zarar vermemek için sadece alt yaprakların koparılması tavsiye edilir. Yaprakların sulu sapları (öksürük otundaki gibi) kuruma sürecini yavaşlatır, az aktif madde bulundurur, bu nedenle kullanılmadan atılır. Isırgan yaprakları toplanırken, bitki ilk önce biçilir, yapraklar kuruyarak yakıcılığını kaybettikten sonra da kopardır. Bitkilerin küçük ve sert yapraklarının koparılması gereksizdir., bu nedenle filizler başta kurutulur ve sonra bitki dallan taranarak yaprakları kopardır. İnce uzun yapraklar düzensiz bir şekilde kurur: onların damar ve sapları uzun süre yumuşak kalır. Bu gibi yapraklar, sapları kırılgan hale gelinceye kadar kurutulur. Kurutulduktan sonra yapraklar bir araya toplanır ve bu halde birkaç günlük bırakılır: nemçeker özelliğinden dolayı onlar hafif nemlenir ve paketlenirken daha az ufalanır.

Sert saplı bitkilerin (pelin, su keneviri, sarıyonca) yaprakları ve çiçek açan üst kısımları ayrı ayrı toplanır. Uzun boylu bitkilerin (pelin, sarı kantoron) sadece 20-40 cm boyundaki çiçek açan üst kısımları kesilip alınır. Ev şartları altında, otlar genelde ince demetler şeklinde iple asılarak kurutulur.

Çiçek ve çiçek salkımları, uzunluğu 1-3 cm'yi geçmeyen çiçek sapıyla birlikte kesilerek bitkinin çiçek açma zamanının başında toplanır. Aşırı öğütülen kurutulmuş çiçekler kalitesiz veya kullanım için elverişsiz olmaya söz konusudur. Bu nedenle, çiçeklerin bir sepete, birbirine sıkışık olmamak şartıyla toplanması tavsiye edilir. Toplandıktan sonra çiçekler kat kalınlığı 1 cm'yi aşmaması şartıyla dizilerek derhal kurutulur ve yıpranmaması için çevrilmez.

Meyve ve tohumlar tamamen yetiştikten sonra hazırlanır. Bunun yanında, aşırı yetişmiş meyvelerin toplanması önlenmelidir, çünkü çabuk çürürler. Meyveler kura havada toplanır ve elle sapsız koparılır. Yaban gülü meyvesinin, çanak kalıntılarıyla birlikte toplanması önerilir. Bitki kurutulduktan sonra, meyveler ellerle ovalanarak çanakları atılır. Elbette, kurtlu veya çürük meyveler toplanmaz.

Kök, sürüngen kök, çiçek soğanları sonbaharda, bitkilerin yerüstü kısımları sarararak kurumaya başladığında veya ilkbaharda, vejetasyon devrinden önce toplanır. Şifalı bitkilerin, bahçe çapası veya keskin kürek vasıtasıyla toplanması tavsiye edilir. Kazılan kök, sürüngen kök ve çiçek soğanları derhal topraktan temizlenir, yerüstü kısmı ayrılır ve akar su altında yıkanır. Ana ve sürüngen kökler parça parça kesilir. Kök ve sürüngen kökler hiçbir zaman sıcak suyla yıkanmamalıdır, çünkü yıkama sırasında aktif maddeler de yıkanabilir. Kumlu topraklarda yetişen bazı bitki köklerinin yıkanmasına gerek yok. Çünkü kurutulduktan sonra toprak kalıntıları kolayca silkinerek kaldırılabilir. Sümüksü madde bulunduran madde yıkanmamak.

Bitkideki şifalı madde miktarı 24 saat içerisinde değişmektedir. Bu nedenle, bitkilerin yerüstü kısımlarının, (ot, yaprak, çiçek vs) çiy kuruduktan sonra günün ilk yarısında toplanması tavsiye edilir. Bu, kuru ve güneşli havada yapılmalı, çünkü bulutlu günlerde aktif madde miktarı azalır. Kök ve sürüngen kökler hem güneşli hem de bulutlu günlerde toplanabilir.

Kurutma - bitkilerin şifalı bitkilere dönüştürülmesinde en önemli süreçlerin birisidir. Kurutmanın en önemli meselesi taze bitkisel organlardan (yaprak, sap, çiçek, çiçek salkımları, kök, meyve, tohum) nemin yok edilmesi. Nemli malzemeler, kaim kat şeklinde dizilince kendi kendine ısınır, bu da bakteri, mantar ve diğer mikroorganizmaların hızlı bir şekilde yayılmasına, dolayısıyla da çürümenin meydana gelmesine sebep olur. Doğru olarak kurutulan malzeme ilk halini oldukça uzun süre korur.

Kuruma süreci hızlı gerçekleşmelidir. Suyun çok yavaş giderilmesi, bitki hücrelerindeki ferment fonksiyonunu devam ettirir, bu da aktif maddenin bozulmasına sebep olabilir. Üstelik nemli bitkisel kütlelere, malzemeye zarar veren küf mantar ve bakteriler bulaşabilir. Kurutma esnasında, malzeme (çiçekler hariç) karıştırılmalı ve iyice havalandırılmalıdır. Kurutma rejiminin net bir şekilde kontrol edilmesi de çok önemlidir. Rejimin bozulması halinde şifalı madde miktarı azalır, hatta tamamen de yok olabilir. Kurutma süresinin devamlılığı malzeme türüne (içerdiği nem miktarına) ve hava sıcaklığına bağlıdır. Bu nedenle çiçekler otlardan daha çabuk kurur. Kökler, sürüngen kökler ve yumru kökler daha yavaş kurur.

İlaç etkili şifalı bitkilerin çatı katlarında, iyi havalandırılan odalarda veya özel kurutma odalarında kurutulması tavsiye edilir. Ev şartlarında otlar demet halinde bağlanır ve asılır. Yaban gülü, ahududu meyveleri ve bazı sulu sürüngen kökler sobalarda, soba ısıtıldıktan 2-3 saat sonra kurutulur. Soba sıcaklığının 80-90 °C olması tavsiye edilir.

Bitkisel malzemelerin birkaç kurutma yöntemi vardır: direk güneş ışınları altında solan, tabii rengini ve uygun dış görünüşünü yitiren otlar, yapraklar ve çiçekler açık havada gölgede kurutulur. Bu gibi malzemelerde aktif madde miktarı azalır, dolayısıyla bu malzemeler havalandırılan odalarda veya çatı katlarında, elverişli hava şartlarında ise açık havada özel sundurma altında gölgede kurutulur. Kapalı alanlarda ise, fileyle kaplanmış sürme çerçeveli raflarda kurutulabilir.

Tanen ve alkaloid bulunduran kök ve sürüngen kökler açık havada direk güneş ışınları altında kurutulur. Kurutma odasında konmadan önce, yaban gülü, ahududu, yabanmersini meyvesi ve benzer sulu meyveler güneş altında kurutulur. Her iki yöntemde de, malzeme ince katlar şeklinde dizilir (1-3 cm) ve en azından her 24 saat çevrilir. Kök ve sürüngen kökler birkaç gün güneş altında kurutulur, akşamları ise üstü örtülür veya odaya kaldırılır.

Bozulma özelliğine sahip olan glikozitleri içeren kök ve sürüngen kökler güneş altında kurutulamaz.

Bitkilerin gazeteler üzerinde kurutulması önerilmez (özellikle nem malzemeler), çünkü baskı boyası kurşun maddesini bulundurmaktadır. Gazete yerine paketleme kağıdı, karton veya bir kumaşın kullanılması önerilir.

Kurutmanın sıcaklığı seçilirken şunlar göz önünde tutulur: aromatik bitkiler 25-30 °C, kardiyotonik glikozit bulunduran şifalı bitkiler ise en fazla 50 °C altında kurutulacaktır.
Kurutmanın tamamlanması şu belirtilerden belli olur: kök, sürüngen kök, ağaç kabuğu, dallar çatlayarak kırılır, bükülmez; yapraklar, çiçekler ve çiçek salkımları çok kolay ezilir.

Doğru bir şekilde toplanan ve kurutulan bitkisel malzeme kağıt poşetlerde veya kumaş torbalarında birkaç yıl saklanabilir.

Malzemenin yaklaşık saklanma süreleri: Ot ve çiçekler: 2 yıl Tomurcuklar: 4-5 yıl Yapraklar: 2-5 yıl Kökler: 3-5 yıl

Meyveler: 3-5 yıl
Özellikle yaprak, çiçek ve ot gibi bazı bitki türlerinin, çok iyi kurutulmuş olmasına bile rağmen çok uzun süre kurutulması tavsiye edilmez, çünkü bu tür bitkiler zaman geçtikçe özelliklerini kaybeder.