|
|
|
Check-up (Sağlık Denetimi) |
Erken tanı koymak ya da
hastalıkları önlemek amacıyla kişinin hiçbir yakınması olmadan,
gizli kalmış ya da henüz belirti vermeyen bir hastalığın
belirtilerini saptamak için belirli aralıklarla yapılan
incelemelerdir.
Check-up sözcüğü İngilizce'de "kontrol" anlamında kullanılır.
Günümüzde gelişmiş ülkelerin tümünde benimsenen bu uygulamada
kişinin sağlık durumu pek çok açıdan ayrıntılı olarak incelenir. |
|
|
Sağlıklı bireylere uygulanan check-up
daha çok koruyucu özellik taşır; çağdaş toplumlarda sık görülen
dolaşım sistemi hastalıkları, şeker hastalığı, çeşitli tümörler
ve kronik bronşit, astım, akciğer amfizemi gibi solunum sistemi
hastalıklarını tümüyle iyileştirecek tedavi yöntemleri
bulunmadığından, check-up uygulaması bunları önleme ya da erken
dönemde tam koyma olanağı sunar. Bu yolla belirti vermeyen virüs
hastalıkları da saptanabilir ve bu hastalıkların öteki aile
bireylerine bulaşması engellenebilir.
Kimi zaman da "kalp check-up'ı", "karaciğer check-up'ı", "kan
check-up'ı" gibi terimler kullanılır. Bunlar, yalnızca o organ
ya da sistemin sağlıklı çalışıp çalışmadığını saptamaya yönelik
incelemelerdir.
Gerçek anlamda check-up vücuttaki tüm organların incelendiği ve
gizli kalmış tehlike etkenlerinin ortaya çıkarıldığı bir
araştırmadır.
Check-up, belirli incelemelerin ışığında istatistik açısından
ortaya çıkma olasılığı yüksek olup belirti vermeyen bazı
bozuklukları ve belirli bir hastalığa ilişkin tehlike
etkenlerini ortaya çıkarmaya yarar. |
|
Kişiye Özel Check-up |
|
Eskiden düzenli sağlık
denetimlerinin yapılmasıyla yaşam süresinin uzayacağı, hastalık
komplikasyonlarının en aza ineceği, özürlü ve hastanede yatan
insan sayısının önemli ölçüde azalacağına inanılıyordu. Ama
tanıya yardımcı incelemeler giderek karmaşıklaşırken daha çok
emek ve zaman harcanmaya başladı. Bu gelişmeye koşut olarak
maliyetlerde büyük artışlar ortaya çıktı. Sonuçta standart check-up'ın
yararları giderek daha çok tartışılmaya başladı. Günümüzde
sağlıklı kişilerin her yıl tepeden tırnağa incelenmesi yerine
yaş, cinsiyet ve taşıdıkları hastalık risklerine göre
belirlenmiş bir program içinde sağlık denetiminden geçirilmesi
önerilmektedir. Tabloda çeşitli yaş grupları için önerilen
tarama programları ve koruyucu hekimlik hizmetlerine yer
verilmiştir. |
|
|
|
Yaş
Gruplarına Göre Tarama Programları ve Koruyucu Hekimlik
Hizmetleri |
| |
19-39 yaş |
40-64 yaş |
> 65 yaş |
|
Sorgulama |
Her 1-3 yılda:
Beslenme düzeni; fiziksel etkinlik; sigara, alkol, ilaç,
kullanımı; cinsel yaşam.
|
Her 1-3 yılda:
Beslenme düzeni; fiziksel etkinlikler; sigara, alkol, ilaç
kullanımı; cinsel yaşam.
|
Her yıl:
Beslenme düzeni; fiziksel etkinlik; sigara, alkol, ilaç
kullanımı; cinsel yaşam; geçici beyin dolaşımı
bozukluklarının sorgulanması.
|
|
Muayene |
Her 1-3 yılda:
Boy, vücut ağırlığı; tansiyon.
Yüksek riskli kişilerde:
Ağız muayenesi, tiroit bezi muayenesi, meme muayenesi,
testis muayenesi, deri muayenesi.
|
Her 1-3 yılda:
Boy, vücut ağırlığı; tansiyon; meme muayenesi.
Yüksek riskli kişilerde:
Ağız muayenesi, tiroit bezi muayenesi, deri muayenesi,
şahdamarlarının muayenesi.
|
Her yıl:
Boy, vücut ağırlığı, tansiyon, meme muayenesi, işitme ve
görme muayeneleri.
Yüksek riskli kişilerde:
Ağız muayenesi, tiroit bezi muayenesi, deri muayenesi, şahdamarlannın
muayenesi.
|
|
Laboratuar
İncelemeleri |
Her 1-3 yılda:
Dölyatağı ağzı hücrelerinin incelenmesi, kan kolesterolü.
Yüksek riskli kişilerde:
Kan şekeri; kızamıkçık, frengi ve belsoğukluğu testleri,
idrar tahlili; AİDS testi; verem taraması;
elektrokardiyografi, mamografi; kolonoskopi; işitme
testleri; Klamidya testi.
|
Her 1-3 yılda:
Dölyatağı ağzı hücrelerinin incelenmesi, mamografi (50 yaşın
üstünde her 1-2 yılda), kan kolesterolü.
Yüksek riskli kişilerde:
Kan şekeri, kanda lipit düzeyi, idrar tahlili; frengi,
belsoğukluğu ve ATDS testleri; verem taraması;
elektrokardiyografi; işitme testleri; dışkıda gizli kan
aranması; kolonoskopi; kemik mineral yoğunluğunun
saptanması.
|
Her yıl
Mamografi, tiroit hormonları, idrar tahlili, kan
kolesterolü.
Yüksek riskli kişilerde:
Kan şekeri, verem taraması, elektrokardiyografi, dölyatağı
ağzı hücrelerinin incelenmesi, dışkıda gizli kan aranması,
kolonoskopi.
|
|
Öneriler |
Diş sağlığı.
Yüksek riskli kişilerde:
Hemoglobin incelemesi, derinin morötesi ışınlardan
korunması.
|
Diş sağlığı; derinin morötesi ışınlardan korunması,
erkeklerde koruyucu aspirin tedavisi, kadınlarda östrojen
tedavisi. |
Diş sağlığı; erkeklerde aspirin, kadınlarda östrojen
tedavisi; glokom taraması. |
|
Aşılar |
Her 10 yılda:
Difteri, tetanos aşıları.
Yüksek riskli kişilerde:
Hepatit B, pnömokok, grip, kızamık, kabakulak, kızamıkçık
aşılan.
|
Her 10 yılda:
Difteri, tetanos aşılan.
Yüksek riskli kişilerde:
Hepatit B, pnömokok, grip (her yıl) aşılan.
|
Her 10 yılda:
Difteri, tetanos aşılan; her yıl grip ve pnömokok aşılan.
|
|
|
|
