Alışkanlık, yani kişinin kendi istekleri ve eğilimlerinin tutsağı haline gelmesi yalnızca sarhoş edici ve uyarıcı maddelerin kullanılması ile sınırlı olmayıp, çok daha genel bir niteliktedir. Daha geniş anlamda alışkanlığın belirli özellikleri vardır:

1. Tecrit olma (soyutlanma): Söz konusu kişi tüm yaşamını tek bir hedefe yöneltir. Yaşamın yalnız bir yönüyle kendini sınırlar. Toplum içinde yaşayan normal sağlıklı bir insan en az üç toplumsal ilişkide bulunur: ailesi, işi, arkadaş ve tanıdık çevresi. Kişinin bu farklı toplumsal işlevleri dengeli bir biçimde yürütmeyi başarabilmesi bir sağlıklılık göstergesidir. Bir alışkanlığı var olması halinde bu tür bir denge sağlanamaz. Tek bir davranış biçimi her şeyden soyutlanır ve her şey buna bağımlı kılınır.

2. ilk amacın yitirilmesi: Kişinin davranışları başlangıçtaki amaçla ilişkisini yitirir. İşine tutkun olan bir kişi artık belirli bir amaca ulaşmak için çalışmaz, kendini işin yarattığı heyecana verir. Paraya tutkun olanlar, parayı yalnız sahip olmak amacıyla biriktirirler. Onlar için paranın bir ödeme aracı olma niteliği ortadan kalkmıştır. Toplumda güç kazanma hırsı olan bir insan belirli bir güçlü konuma ulaşmayı çok önemser ve bu amaçla yaptığı mücadele bizzat nihai amaç haline gelir.

Uyuşturucu kullananlar yukarıda sözü edilen genel özelliklere ek olarak, başka özelliklere de sahiptirler. Bunlar fiziksel bağımlılık, psikolojik bağımlılık ve özlem duymak olarak sıralanabilir.

Uyuşturucu ve daha az miktarda olmak üzere içki kullanılmaya başlanınca, beden bu maddelere alışmaya başlar ve metabolizma bunlara uyum sağlar. Bir süre sonra yemek yemek ve su içmek kadar gerekli bir biyolojik gereksinme niteliği kazanırlar. Bir kez alıştıktan sonra vazgeçmek yani normal metabolizmaya yeniden uyum sağlamak son derece acılı bir süreç olduğu için, geri çekilme belirtileri kendini gösterecektir. Bu, yeniden uyuşturucu kullanılarak giderilebilir. Söz konusu kişi uyuşturucuyu bıraktıktan bir süre sonra ilk geri çekilme belirtileri başlar. Kısa bir süre sonra bu belirtiler azami yoğunluğa ulaşır ve daha sonra yavaş yavaş kaybolurlar. Bu belirtilerin ortak özelliği genel ve fiziksel bir kırıklık durumudur. İlgili kişi kendini gerçekten hasta hisseder. Bu sürecin ne kadar süreceği hastanın kullandığı uyuşturucunun gücüne, alıştığı günlük miktara ve alışkanlık süresinin uzunluğuna bağlıdır.

Fiziksel bağımlılık yaratmayan alışkanlıklar da vardır. Uyuşturucuların insanın psikolojik yaşamı üzerindeki etkisi çok daha önemlidir. Bazıları kendilerini iyi ve güçlü hissetmek gereksinimi içindedirler (öfori hali). Belirli bir uyuşturucu kullanarak kendilerini daha iyi hissettiklerini fark ederler. Bazıları için ise, en önemli şey toplumsal ilişkilerde karşılaşılan yasakların kaldırılmasıdır. Başkalarıyla birlikteyken uyuşturucunun etkisiyle daha iyi, daha kolay ve daha serbest davrandıklarını hissederler.

Gerilim ve korkudan kurtulmak içinde uyuşturucu kullanılır. Birçok insan uyuşturucu korku duygularını ve içinde bulundukları bunalımı hafiflettiğini fark ettikten sonra uyuşturucu kullanma alışkanlığı edinmişlerdir. Bazıları da baş ağrısı, yorgunluk vb. gibi hastalıkları gidermek için uyuşturucu kullanır. Bu deneyimlerin tümünde belirleyici olgu ortaya çıkan etkinin bilinci olarak uyuşturucu kullanımı ile bağlantılandırılmasıdır.

Ağrıyı kesmek için düzenli olarak morfin verilen bir tıbbi tedavinin morfin alışkanlığına yol açması enderdir. Tedavinin uzaması ve fiziksel bağımlılığa yol açması halinde bile hasta morfinin kesilmesinden sonra ortaya çıkan çekilme belirtilerini tüm tedavinin hoş olmayan bir kısmı olarak yaşar. Ayrıca, uyuşturucu kullanan kişi uyuşturucu ile kişisel olarak ilgilenir. Uyuşturucu kullanan kişiler bir araya gelerek gruplar oluştururlar, kendilerini uyuşturucu kullananlar topluluğu ile özdeşleştirirler ve bu topluluğa uyum sağlarlar. Yaşanılan duyguları ifade edebilmek için kendi dillerini geliştirirler.

Uyuşturucular için duyulan özlem bu kişilerin davranışlarını etkiler. Kişi kullandığı uyuşturucuya sahip olmak için denetlenemeyecek güçte bir istek duyar. Kişinin tatmin sağlamak için anormal yoğunlukta bir çaba harcaması bu hastalıklı özlemin bir belirtisidir: ulaşamaması halinde son derece şiddetli bir tepki ve gereksinimlerini karşılamak açısından çok düşük bir uyum düzeyi. Uyumun bu denli düşük olması söz konusu kişinin yalnızca alışmış olduğu uyuşturucuyu istediğini gösterir. Onun yerini alabilecek herhangi bir şeyi kabul etmeyecektir. Örneğin eroin kullananlar morfinden daha güçlü bir madde olan metadon ile yetinmeyeceklerdir. Duyulan bu aşın istek doğrudan doğruya uyuşturucunun kendisiyle ve daha az ölçüde kullanıldığı ortamla ilişkilidir. Bu kişinin tüm toplumsal ilişkilerden çekildiği evredir: yalnız kendinden ve uyuşturucudan haz alır.

Uyuşturucuyu ne pahasına olursa olsun sağlamak gereksinimi birçok kez önceden planlanmamış olan küçük hırsızlıklara yol açar. Bazı beklenmedik koşullarda bu amacın büyüklüğü ile hiç bir şekilde karşılaştırılmayacak suçlara neden olur. Gülünç denecek kadar küçük bir para miktarı için işlenen cinayetler vb. ender değildir. Bu nedenle aşırı istek duyulması açısından bu kişiler ile örneğin profesyonel kumarbazlar, sigara tiryakileri ve diğerleri arasında bir benzerlik olmasına karşın bu kişilerin davranışının topluma yönelik daha büyük bir tehdit oluşturduğu açıktır.