Konuşma bozuklukları kabaca, dört gruba ayrılabilir. Bunlar, telaffuz bozuklukları, ses bozuklukları, kekeleme ve dil bozukluklarıdır. Genellikle konuşma bozukluğuna yol açan tek bir neden bulabilmek olanaksızdır. Bu nedenle de tedavi, çoğu zaman birkaç uzmanın işbirliği ile yürütülür. Konuşma bozuklukları ile ilgili araştırmaları ve tedavileri içeren bilim dalına logopedi denir. Dil bölgesindeki ya da konuşma gelişimindeki bozuklukların tedavisi bir konuşma bozuklukları uzmanı tarafından yapılır.

Genizden konuşma, geniz seslerinin (m, n, ng) genizden olmayan bir şekilde, kapalı damak ile telaffuz edilmesi (kapalı genizden konuşma) ya da ağız seslerinin açık damakla genizden telaffuzu (açık genizden konuşma) şeklinde kendini gösteren bir bozukluktur. Kapalı genizden konuşma, burun etlerinin büyüdüğü nezle hallerinde ya da burun boşluğundaki başka bozukluklara bağlı olarak ortaya çıkabilir. Burun yolları açılınca bu durum da çoğu zaman kendi kendine ortadan kalkar. Bununla birlikte, kapalı genizden konuşmanın nedeni bazen de yanlış bir konuşma şeklidir. Açık genizden konuşma ise felç, damaktaki şekil bozuklukları, duyma bozuklukları ya da yabancı bir dil konuşmak gibi nedenlerin sonucu olabilir.

Açık genizden konuşmanın tedavi şekli her hasta için bir uzmanlar grubu tarafından saptanmalıdır. Açık geniz konuşmasının en ciddi şekli özellikle yarık damağı olan kişilerde görülür. Bazı vakalarda bu yarık cerrahi müdahale ile kapatılabilir. Ameliyatın olanaksız olduğu durumlarda ise bir damak protezi (tıkaç) kullanılır. Bu önlemleri bir konuşma tedavisinin izlemesi her zaman gereklidir. Sözcükleri telaffuz edememe şeklindeki konuşma bozukluğuna büyük bir olasılıkla konuşma kaslarından sorumlu sinirlerde doğuştan bir hasar olması açmaktadır. Bu nedenle de hastadan hastaya değişen bir konuşma kontrolü bozukluğu ortaya çıkar. Seslerin zayıf olması ya da kötü telaffuz edilmeleri nedeniyle bu hastaların konuşmasını anlamak güçtür. Belirtiler hasarın olduğu bölgeye bağlıdır ve çoğu zaman afazi (beyinden kaynaklanan konuşamama durumu) ya da Parkinson hastalığı gibi bir başka hastalığın sonucu olabilir. Ameliyat ve ilaç ile tedavisinin yanı sıra bu tür bir hastalık bir konuşma bozuklukları uzmanı tarafından da tedavi edilir. Konuşmada önemli bir rol oynaması nedeniyle konuşma bozukluklarının tüm tedavilerinde yumuşak damağa (damağın geri kısmı) özellikle dikkat edilir. Bu tür tedavide ilk adım dışarıya verilen nefesin yönünü değiştirerek, havanın ya ağızdan ya da burundan çıkmasını sağlamaktır.

En sık rastlanan ses bozuklukları, ses kısıklığı ya da sesin tamamen kaybolmasıdır (afoni). Gırtlakta özel bir bozukluk görülmüyorsa bu rahatsızlıklar duygusal bir nedene bağlanabilir. Bununla birlikte ses kısıklığına çoğu zaman sesin kötü kullanılması yol açar. Çocuklardaki ses kısıklığının nedeni ise bağırmak olabilir.

Nefesle dışarıya verilen hava epiglotta (gırtlak kapağında) gereğinden fazla bir dirençle karşılaşırsa bu duruma hipertonik ses kısıklığı adı verilir (hipertonik: aşırı ton ya da gerilim olması). Bu durumda ses zorlanarak kullanılır ve bu sırada ses telleri kapanır (glotisin yani nefes borusunun ağzının kapanması). Sonuç olarak zorlanmış ve çatlak bir ses çıkar. Günün sonunda ses tümüyle kaybolabilir. Aslında normal konuşmada da sesli harf ile başlayan bir sözcüğü telaffuz ederken ya da "saat" gibi bir sözcük de iki sesli harfi birleştirirken nefes borusunun ağzı kapanır. Hipotonik (gerilimin normalin altında olması) ses kısıklığında ise epiglot, kaslardaki zayıflık nedeniyle tam olarak kapanmaz. Sonuç olarak zayıf bir ses çıkar ve konuşmaya çalışmak kişiyi nefes nefese bırakır. Bu durumun düzeltilmesi için en uygun tedavi, nefesin basıncı ile kas gerilimi arasında yeniden bir denge sağlamaya yöneliktir. Bu denge üzerinde, nefes alma alışkanlıklarının ve bedenin duruş şeklinin önemli etkisi vardır. Ses telleri ve gırtlağın şeklinin bozulmasının sonucu olarak yapısal ses kısıklığı ve ses kaybı ortaya çıkar. Konuşma tedavisi ile ses bir dereceye kadar düzeltilebilirse de yapısal değişimler tam olarak düzelmeyi olanaksız kılabilirler. Ses tellerindeki felce, içteki gırtlak kaslarından sorumlu olan onuncu beyin sinirinin (nervus vagus) enfeksiyonu yol açar. Eğer felç gırtlağın tek tarafında olmuşsa diğer taraftaki sağlıklı ses telleri glotisin (nefes borusunun ağzı) tümünü kapatacak şekilde eğitilebilirler. Fakat eğer felç ile birlikte solunumda bir engellenme varsa hemen cerrahi müdahalede bulunulmalıdır. Sesin kötü kullanılmasının yol açtığı ve ses tellerinin dinlendirilmesine ve konuşma tedavisine karşın geçmeyen ses tellerindeki düğümcükler (nodul) için de ameliyat gereklidir. Gırtlak mukozasının iltihaplandığı durumlarda (larenjit) da ses telleri mümkün olduğu kadar çok dinlendirilmelidir (örneğin, sigara içmeyerek ve olanaklı olduğu kadar az konuşarak). Gırtlak kanserinin ilk evresi genellikle dört hafta kadar süren ses kısıklığı şeklinde kendini gösterir. Bu tür kanser eğer erken tedavi edilirse öldürücü olmayabilir. Vakaların çoğunda gırtlağın tümü alınır (larenjektomi). Ameliyattan sonra hasta artık ağız yoluyla nefes alamaz, nefes almak için göğüs kemiğinin biraz üzerinde, nefes borusuna açılmış olan bir deliği kullanır. Ses çıkaramamanın yanı sıra bu tür hastaların hapşırmaları da olanaksızdır. Gırtlağı olmayan hastaların çoğu yemek borusunu kullanarak konuşmayı öğrenebilirler (özofagus konuşması). Bu şekilde konuşabilmek için hava yemek borusunda biriktirilir ve hızla dışarıya itilir. Yemek borusunun üst ucundaki büzücü kaslar gırtlağın ağız bölümünün (glotis) yaptığı görevi yaparlar. Hasta çoğu zaman anlaşılabilir bir şekilde konuşmayı kısa sürede öğrenebilir. Yemek borusunun kullanarak konuşmak olanaksız ise yapay bir gırtlak sorunu çözebilir. Pille çalışan bu aygıt boğaz duvarına yerleştirildiğinde yutak ve ağız boşluğundaki havayı titreştirerek mekanik bir sesin çıkarılmasını sağlar.

Kekeleme, sözcüklerin yinelenmesi, duraklamak ya da ses kesintisi şeklinde kendini gösteren bir konuşma bozukluğudur. Kekelemeye sesin oluşmasını engelleyen nefes verişler yol açar. Konuşma hareketlerini sağlayan kaslar birdenbire kasılır, yüz ise hemen hemen her zaman buruşturulur. Çoğu zaman kekeleme krizinden sonra hasta normal olarak konuşmaya devam eder. Kekeleme genellikle konuşma korkusu ile birlikte görülür. Korku ise bazı durumlara kişilere ya da seslere bağlı olarak ortaya çıkar. Hasta böyle durumlardan ve kişilerden kaçınmaya çalışabilir. İyi söyleyemeyeceğini düşündüğü ve onu korkutan seslerden düşüncelerini ifade etmek için, içinde bu seslerden olmayan sözcükler kullanarak kaçar. Kekelemenin nedeni tam olarak anlaşılamamıştır. Bu bozukluğa erkeklerde kadınlardan daha çok rastlanır. Konuşma ve dil bozuklukları için de durum aynıdır. Belirtiler çoğu zaman babalar ve oğullarda ortaya çıktığına göre, kalıtımsal etkenler rol oynuyor olabilir. 4 ile 7 yaş arasındaki konuşma gelişimi sırasında, kısa sürede bir sürü düşünceyi ifade etmek istediği durumlarda, çocuğun konuşurken kekelemesi normaldir (birincil kekeleme). Çocuğun söylediği şeylerden çok söyleyiş şekline dikkat edilirse kekeleme devam edebilir. Eğer çocuğa karşı rahat davranılırsa, bu tutum çocuğu sakinleştirebilir ve konuşması üzerinde olumlu bir etki yaratır. Bununla birlikte, kekeleme olayı tam olarak duygusal gerilimle açıklanamaz. Konuşma gelişiminin tamamlanmasından sonra da konuşma korkusu ile birlikte kekeleme ortaya çıkabilir (ikincil kekeleme). Bunun nedeni çocuğun bilinçli olarak kekelememeye çalışması olabilir. Konuşma tedavisinin özel yöntemleri ile kekemeliğin iyileşmesi olasılığı vardır. Kekeleme ile ilgili duygusal sorunların varlığı göz önünde tutularak çocuğun çevresi de tedavide yardımcı olmalıdır.

En sık görülen ve en ciddi dil bozukluğu afazidir. Afazi, hastanın duyma ve konuşma organları tamamen normal olduğu halde konuşma ve anlama yeteneğini yitirmesidir. Bu duruma, yaralanma, damar tıkanıklığı, beyin tümörü ya da iltihaplanmalar nedeniyle beyindeki konuşma merkezlerinin zedelenmesi yol açar. Motor afazide (konuşma yeteneğinin eksikliği) sözcüklerin beyindeki oluşum süreci bozulmuştur. Hasta yalnızca garip bir şekilde bozulmuş sözcükler ya da anlaşılmaz heceler ile konuşur. Yazı yazması da (kendi başına ya da birisi tarafından dikte edildiğinde) bozulmuş olabilir (agrafı). Bu hastalarda Broca noktası, beyin kabuğunun ilgili bölgesi ve ayrıca da beyinin daha önemli olan sol yansında hasar olduğu bulunmuştur.

İşitsel afazide dili anlama yeteneği kaybolur. Hasta sanki kendisine yabancı olan bir dili dinliyor gibidir. Kendi konuştuğu dili de anlamaz ve konuştukları üzerinde bir kontrolü yoktur. Yaptığı yanlışları duymadığı için doğal olarak onları düzeltmesine de olanak yoktur. Aynı cümle içinde birkaç sözcüğü birbirine karıştırabilir (paragramatizm: gramerde anormallik), ya da cümlede sözcükler eksiktir ve birbirine karışmıştır (parafazi: hafif afazi).

Söz sağırlığının en ağır şekli, konuşmanın yalnızca anlaşılmaz ve de yeni uydurulmuş birçok sözcükten meydana geldiği durumdur (neolojizm). Hasta yalnızca kendisinin anladığı özel bir dil konuşuyor gibidir. Bu hastalığın nedeni Wernicke merkezinin zedelenmiş olmasıdır. Hem konuşamama durumunun hem de işitsel afazinin birlikte görüldüğü durumlara karma afazi adı verilir. En sık rastlanan afazi türü budur. Afazinin yarattığı en büyük sorun ise bu hastaların çevreleri ile anlaşmakta karşılaştıkları güçlüklerdir. Dolayısıyla hastaların kendi normal çevreleri içinde tedavi edilmeleri gerekir. Tedavi, diğer şeylerin yanı sıra simgelerin yeniden doğru olarak öğrenilmesine yöneliktir. Simgeler, yalnızca sözcükler ile ifade edilmediği için, tedavi yalnız konuşmayı değil tüm diğer ifade şekillerini de içerir. Afazinin iyileşme şansı, beyindeki hasarın derecesi ve niteliği kadar hastanın yaşına da bağlıdır. Afazi ile ilgili olarak ortaya çıkan diğer bozukluklar agnosi ve apraksidir.