|
|
|
Göz bozuklukları, gözlükler
düzeltilebilecek olan görme keskinliğinin kısmen veya tamamen
kaybettirebilecek olan beyin zedelenmesine kadar çeşitli
rahatsızlık ve hastalıkları kapsar. Gözün büyük bir kısmı
duyarsız olduğu için ağrı şikâyetleri daha çok gözün ön tarafı
veya göz kapakları ile ilgili olmaktadır; göz kapakları ve
konjunktiva iltihapları ya da duyarlı olan saydam tabakanın
zedelenmesi gibi. Görme keskinliğinin azalmasına göz yapısındaki
bozukluklar kadar göz merceğinin yeterli uyumu sağlayamaması da
neden olabilir. Saydam tabakanın koroid tabakasından sağlanan
kan ile beslenen, zedelenmeye çok elverişli bir dokusu vardır. |
|
Görme keskinliği Snellen tablosu ile
ölçülür. Eğer bir insan normal göze sahip olan bir kişinin
20metre uzaklıktan rahat görebildiği bir harfi 5 metreden zor
seçebiliyorsa, görme keskinliği (görüş) 5/20dir. Bu normalin çok
altındadır. Işınların kırılması bozukluklarında gözlükler
çoğunlukla yararlıdır. İdeal yapıda göz (emetropik göz) uzaktaki
nesneler için maksimum görme keskinliğini gevşek (uyum yapmamış)
bir mercekle elde eder. Ancak herkesin gözü ideal yapıda
değildir. Göz yuvarlağının anormal şekilde kısa olduğu hallerde,
göz merceğinin içbükeyliği artırılarak imge biraz öne
alınabilir. Bu durum ise yakın nesneleri net olarak görme
zorluğu yaratır ve bu bozukluğa hipermetrop denir. Göz
merceğinin etkisini arttıran ve imgeyi öne doğru kaydıran
pozitif mercekli gözlükler bu bozukluğu düzeltebilir. Normalden
uzun bir göz yuvarlağında ise, merceğin uyumu tamamen ters bir
sonuç sağlar ve uzaktaki nesneler hiçbir zaman net olarak
görülemez. Bu bozukluğa miyop denir. Yakın nesneler normal
olarak göz merceğinin çok arkasında bir imge oluştururlar. Bu
nedenle miyop kişiler yakını normal insanlardan daha iyi
görebilirler. Miyopluk, göz merceğinin etkisini azaltan ve
imgeyi geriye kaydıran negatif mercekli gözlüklerle
düzeltilebilir. Bu nedenle, her iki bozukluk durumunda da
gözlükler devamlı olarak takılır. |
|
|
|
Eğer bozukluk çok
ciddi değilse, kontak mercekler de kullanılabilir. Bunlar ufak
mercekler olup (son modelleri oksijeni geçirir) saydam tabakaya
göz sıvısının yardımıyla oturtulur. Saydam tabaka duyarlı olduğu
için, bu mercekler tahrişe neden olabilir. Ancak kullananların
çoğu alıştıktan sonra bunları gün boyu çıkarmadan takabilirler.
Yumuşak plastikten yapılan mercekler daha az rahatsız etmekle
birlikte kolayca zedelenebilirler. Kontak merceklerin takılması,
çıkarılması, korunması ve temizlenmesi çok dikkat gerektirir.
Dıştan görünmez ve gözlük gibi burun kemerini etkilemezler.
Sözünü ettiğimiz bozukluklara ek olarak, göz merceğinin uyum
yapma zorluğu sık rastlanan bir sorundur. Uyum yapma zorluğunun
dışında normal bir yapıda olan gözde bir durum yakın mesafede
net görme yetersizliğine yol açar. Bu yaşlılığın tipik bir
belirtisidir. (presbiyopi) ve okurken yazılan giderek daha
uzakta tutma eğilimi belirir. Pozitif mercekli okuma gözlükleri,
bu durumda yardımcı olabilir. Bu tip gözlükler, uzağı görmek
için çok kuvvetli geldiklerinden, yalnızca okumak için
kullanılırlar. Göz merceklerinde uyum yetersizliği olan miyop
kişiler, hem okumak için hem uzağı görmek için gözlüğe
gereksinme duyarlar. Bu amaçla her iki işlevi yapan (bifokal)
mercekler kullanılabilir. Bu merceklerde, üst kısım bakma
işlemine yardım ederken, alt kısmı okumada yararlı olmaktadır.
Göz merceğinin her yönde aynı derecede yuvarlak olmadığı,
astigmatizm denen göz bozukluğu uygun gözlükle düzeltilebilir.
Görme keskinliğinden şikâyeti olan bir kişi bir göz doktoruna
başvurmalıdır. Göz doktoru şikâyet nedenlerinin basit bir görme
bozukluğuna veya daha ciddi bir hastalığa bağlı olup olmadığını,
saptar ve hassas ölçümlerle bozukluğun derecesini kesin olarak
belirler. |
Renk körlüğü
çoğunlukla doğuştan gelen bir bozukluktur ve retina
tabakasındaki (ağtabaka) konik elemanların metabolizma
bozukluklarından kaynaklanır. En fazla görülen bozukluklar
kırmızı ve yeşile karşı duyarlı olan konik elemanları etkiler ve
kırmızı turuncu, sarı ve yeşil gibi renk çeşitlerini ayırt
edememe sonucunu doğurur. Böylece kişinin tüm renk algılaması
değişir. Renk körü olanların, gri tonlarları yer değiştirmiş
olan kırmızı ve yeşil dışındaki bütün renkleri görebildikleri
iddiası doğru değildir.
Renk körlüğü önemli bir kusur olmamakla birlikte, çocuklarda
doğabilecek psikolojik sorunları önlemek için erken teşhisi
gerekir. Bu nokta, ilkokullardaki eğitimin renkli ders
araçlarına dayandığı göz önüne alınırsa, daha da önem kazanır. |
|
Göz
Kapakları ve Konjunktiva |
Göz kapakları kenarlarının veya
konjunktivin iltihaplanması (blefarit, konjunktivit) gibi
rahatsızlıklar gözün ön kısmında görülür. Göz kapağı kenarındaki
yağbezinin iltihaplanması demek olan arpacık en çok karşılaşılan
rahatsızlıklardandır. Yağ bezinin kronik olarak iltihaplanması
sert ve ağrısız bir tümör olan kalazyon'a yol açabilir.
Kirpiklerin göz kapağına batması şeklinde ortaya çıkan
entropiyon sıkıntı veren bir rahatsızlıktır. Göz kapağındaki bu
biçim bozukluğu saydam tabakaya zarar verebilir.
Göz kapaklarının kenarları dışa doğru dönebilir. Yaşlanma ile
birlikte göz kapakları esnekliklerini yitirirler. Böylece
kapaklar göz kürelerinden ayrılabilir; gözyaşları, gözyaşı
kanalına akmayıp gözün kenarlarından süzülür. Bu durumun başka
bir nedeni, entropiyonda olduğu gibi iltihaplanma ya da
yaralanma da olabilir. Basit bir ameliyatla bu bozukluk
düzeltilebilir. Çoğunlukla alerji ve enfeksiyon nedeniyle ortaya
çıkan ödem göz kapaklarının şişmesine yol açabilir. Göze gelen
bir darbe göz kapaklarında ve konjunktivitte endişe verici bir
görünüme yol açan kanamalara neden olabilir. |
|
Göze giren zerrecikler, tahriş edici
kimyasal sıvı damlaları ve yakıcı etkiler nedeniyle saydam
tabakadaki iltihaplanmalar (keratit) ya da ülserler (kornea
aşınması) bu tabakada nedbe oluşmasına ve sonuçta buğulanmaya ve
görme keskinliğinde azalmaya yol açar. Şiddetli kornea
nedbesinde, bir ölüden nakledilecek saydam tabaka, görme
yeteneğini yeniden kazandırabilir. Göz merceğinin dumanlanmasına
(katarakt) metabolizma bozuklukları neden olur. Retina (ağ
tabaka) bozuklukları çok ciddidir ve körlüğe yol açabilir.
Retina, doktorun aletteki ufak bir delikten görebileceği şekilde
retinaya ışık düşüren oftalmoskop (göz aynası) ile muayene
edilir. Retina hastalıklarına retinopati denir. Gözün, koroid
tabakasının kan damarlarının sertleşmesi, kanın pıhtılaşması ve
bir kan pıhtısının damarı tıkaması ani körlüğe veya görüşün
kısmen kaybolmasına yol açabilir. Uzun zaman süren yüksek
tansiyon ya da şeker hastalığı nedeniyle damar zedelenmesi
sonucu görme bozuklukları ortaya çıkabilir. Göz yuvarlağı
içindeki sıvıda basınç artışı retinayı zedeleyebilir (glokom).
Basit bir muayenede bu basınç, ufak bir ağırlığın etkisiyle göz
yuvarlağının ne kadar basılabildiğini ölçen bir alet olan
tonometre ile saptanır. Retinanın ayrılmasında, retina ile
koroid tabaka arasındaki bağ bölgesel olarak ayrılır ve bu
kısımda oksijen yetersizliğine neden olur. Retinoblastoma diye
bilinen habis bir retina tümörü bazen çocuklarda görülür. |
Görme sinirinin ve beynin bazı
bölgelerindeki bozukluklar, etkilenen alana bağlı olarak, kısmi
(buna skotom denir) ya da tüm görme yeteneğinin yitirilmesine
neden olabilirler. Görme sinirindeki rahatsızlık (retrobulbar
nevrit) iltihaplanmadan ya da mültipl sklerozdan ileri
gelebilir. Optik kiyasma önünde veya içindeki bozukluklar skotom
(görme alanının herhangi bir yerindeki boşluklar) ile
arkasındakiler ise görsel alanının sağ veya sol yarısında
körlükle sonuçlanırlar (yarım körlük), beyin korteksi
bozukluğunda kortikal körlük olur. Göz ya da göz kapaklarının
hareketleri bazı kafa sinirleriyle denetlenir. Bu sinirlerdeki
bozukluklar, belirtileri göz kapağı düşmesi veya şaşılık olan,
kas felcine yol açabilir. Bununla birlikte şaşılığın genellikle
başka nedenleri vardır.
Çocuğun yakını görememe gibi bir sorunu varsa içe doğru şaşılık
ortaya çıkabilir. Uzağı görememe durumunda ise dışa doğru
şaşılık söz konusudur. Tek gözde şaşılık olmasına ise daha az
rastlanır. Tedaviye olabildiğince erken başlanmalı ve çocuğun
bozuk olan gözünü kullanmasını sağlamak için sağlıklı gözün
önüne koyu renkli gözlük takılmalıdır. Ayrıca, göz kaslarını
güçlendiren egzersizlere başvurulabilir. |
|
Eğer bir insanda normalin 1/30'unun
altında görme keskinliği veya normalin % 10 altında görme alanı
varsa toplumsal körlük denilen durum söz konusudur. Birinci
durum sarı leke (fovea sentralis) alanında hastalık olduğu zaman
karşımıza çıkar. Toplumsal körlük, normal meslek dallarında
çalışılamayacağı anlamına gelir. Daha az ciddi olan durumlarda
yetersiz görme kapasitesi söz konusu olup, bazı uyum ve
kısıtlamalarla normal sosyal yaşamın devamı olanaklıdır.
Toplumsal körlük durumlarında, özelleşmiş kurumlar yardımcı
olmalıdır. Küçük yaşta kör olanlar ve doğuştan körler özel bir
rehabilitasyon ve eğitim isterler. Körler diğer duyu
organlarında daha iyi yararlanırlar. Kabartma noktalarla harf
kodlarına göre gruplandırılan körler alfabesini öğrenme
hızlarından anlaşılacağı gibi bu dikkat çekici bir konudur. Kör
çocukların özel bir eğitime gereksinmeleri vardır. Normal
çocuklara resimlerle anlatılan birçok şeyi öğrenebilmeleri için
çeşitli özel yardımcı eğitim aracı kullanmak gereklidir.
Elektronik aletlerin, hatta beyine doğrudan bağlanabilecek
olanları, kullanılma olanakları araştırılmaktadır. |
|
|
