Süt dişleri, altı aylıktan iki yaşına kadar yavaş yavaş çıkarlar. Tüm diş öğeleri embriyonik gelişimin altıncı haftasında oluşan bir hücre topluluğu olan diş yaprağından (dental lamina) gelişirler. Süt dişlerinin ilk nüvesi embriyonik gelişimin üçüncü ayında ortaya çıkar. Kalıcı dişlerin ilk nüvesi ise beşinci ayda oluşur. Dolayısıyla, bebek doğduğu zaman süt dişleri ve kalıcı dişler gelişmemiş de olsalar vardırlar. Süt dişleri 20 tanedir. Her dörtte bir çenede ikişer kesici diş (ön diş), birer köpek dişi ve ikişer süt azısı bulunur. Doğumdan altı ile sekiz ay sonra alt çenedeki kesici dişler belirir. Birkaç aylık aralarla diğer dişler de çıkarlar.

Altı yaşında, henüz düşmemiş olan süt dişlerinin arkasında kalıcı dişlerin ilk belirtileri görülür. Bunlar ilk gerçek ve gelişmiş azılardır (M1). Daha sonra dişler dökülmeye başlar ve bu dökülme 12 yaşına kadar devam eder. Üst çenedeki köpek dişleri ilk çıktıklarında çok yukarıda olurlar ancak zamanla yerleşerek normal yerlerini alırlar.

Kalıcı dişler toplam 32 tanedir. Her 1/4 çenede ikişer kesici diş, birer köpek dişi, ikişer küçük azı dişi ve üçer büyük azı dişi bulunur. Küçük azı dişleri süt azı dişlerinin yerini alırlar. İlk çıkan M1’in arkasında bulunan diğer iki azı dişi, M2 ve M3 daha sonra çıkarlar. M2 ortalama 12 yaşında, akıl dişi olan M3 ise en erken 20 yaşında çıkar; bazı kişilerde M3 hiç çıkmayabilir. Genellikle yer yokluğundan veya küçük azı dişinin yanlış yerde çıkmasından dolayıdır.

Süt dişlerinin doğru yerde çıkması önemlidir çünkü aksi durumda kalıcı dişlerin yerleri de yanlış olur. Yanlış bir yerleşme olduğunda ilk kalıcı büyük azı dişi öne doğru kayabilir. Sonuçta köpek dişleri çıkacak yer bulamazlar.

Dişin esas yapı taşı dentin dokusudur. Kireçli bir doku olan dentinin yüzde 30'u su ve organik maddelerden, yüzde 70'i de anorganik maddeler ve kemik dokusunun esasını oluşturan bir kalsiyum fosfat olan hidroksiapatitlerdir. Dentin, odontoblast adı verilen ve kireçli dentinin üzerinde kalıntı halinde bulunan özel hücrelerden yapılmıştır. Bu kalıntı sayesinde yeni dentin yapılması olanakladır. Diş kronu, yüzde 96'sı apatitten oluşan, kalsiyum bakımından zengin ve çok sert bir madde olan mine ile örtülüdür.

Odontoblastlann aksine kalıntı bırakmayan ameloblastlardan oluşur. Bu nedenle mine yenilenemez. Dentinin kök kısmı sement adı verilen ve mineden çok daha yumuşak olan bir tabaka ile örtülüdür. Sement, kendisi ile çene kemiği arasında bulunan periyodont (zar) yoluyla dişi kökünü kökü çevreleyen kemiğe bitiştirir. Periyodont, diş kökünü diş yuvasına sıkıca bağlar. Dentinin ortasında pulpa boşluğu adını alan boşluk, kronda da pulpa boşluğu ve kökte kök kanalı adını alır. Pulpa boşluğu yumuşak bir bağ dokusu ile doludur (diş pulpası); bu boşluktan sinirler, kan ve lenf damarları geçerek kök kanalının ucundaki delikten bedene bağlanırlar. Dişlerin çevresinde çene kemiği, kök sementi, periyodont ve ayrıca dişeti (gingiva) de içeren bir destek dokusu (paradontium) bulunur. Dişlerle dişetleri arasında, alt kısmı diş yüzeyini manşet gibi saran küçük bir oluk vardır, dişeti oluğu.

Diş çürümesi, dişin sert dokusunun bir hastalığıdır. Dişin organik maddesi kireçten (kalsiyum) yoksun kalır, organik madde ise erir. Diş çürümesi bir tür uygarlık hastalığıdır denebilir zira et ve çiğ sebze gibi doğal besinlerin alındığı topluluklarda diş çürümesi çok ender görülür. Bunun nedeni, bu tür gıdaların sert oluşunun çiğnemeyi gerektirmesi, çiğneme işleminin de ağızdaki yemek artıklarının kolayca erimesini sağlayan tükürük salgılanmasını arttırmasıdır. Çürüğün oluşmasında ağızda bulunan bakterilerin yanı sıra, yemek artıklarının da büyük payı vardır. Diş yüzeyinde bakterilerin, yemek artıklarının, "ölü hücrelerin, tükürüğün yapışkan maddesinin hep birlikte oluşturdukları organik bir tabaka oluşur (plak). Bakteriler şekerli yiyecekleri dişlere zararlı olan asit maddelere çevirir. Çürük başlıca plağın çıkarılması zor olan yerlerde meydana gelir. Plakta oluşan asit maddeler minenin kalsiyumunu ve yumuşak dokuyu eritirler. Minedeki bu kalsiyumsuzluk önce beyaz bir benek olarak görülür. Çürük, mine ile dentini ayıran sınıra erişince geniş bir bölgeye hızla yayılır ve mineyi zayıflatır. Bakterilerin pulpaya kolayca erişebildiği küçük kanalcıklar (dentin kanalları) oluşur. Diş hekimleri minede ortaya çıkan önemsiz görünen bir değişikliğin ardında genellikle büyük bir çürük bulurlar. Tüm çabalara karşın pulpanın giderek iltihaplanması (pulpa iltihabı) kaçınılmazdır. Sonuçta pulpa boşluğunda basınç hayli artar büyük bir ağrıya neden olur. Basıncın daha da artması ile kan akımı durur ve pulpa ölür. Dişin rengi koyulaşır ve diş daha kolay kırılabilir bir hale gelir. İltihap, kök ve çevresine de yayılabilir. Bu olaya periyapikal iltihap veya periyodontal zarın iltihaplanması adı verilir. Çene kemiğine doğru patlayıp akabilen İltihap şişme yapar ve zonklayıcı ağrıya yol açabilir. Periyostun alt tarafında bir cerahat biriktiğinde (subperiyostal apse) hasta batıcı bir ağrı duyar. Apse bir iki gün içinde patlar. Çevre dokulara yayılan cerahat ağrının durmasına neden olursa da bu defa yanak şişmesi baş gösterir. Sonuçta cerahat ağız boşluğuna, bazen kendiliğinden açılan bir yol (fistül) ile dökülür, ancak genellikle diş hekiminin müdahalesi gerekir.

Ağzın bakımsız kalması sonucunda destek dokusunda bazı bozukluklar ortaya çıkabilir (periyodontal bozukluklar). 35 yaşından sonra oluşan diş bozuklukları diş çürüğünden çok periyodontal bozukluklardır. Dişetleri sıklıkla kanadığı dişeti iltihaplanması (gingivitis) genellikle ağrı vermez, iltihabın nedeni plaktan ve özellikle dentinde başlayan bir enfeksiyon ve bunu izleyen tahriştir. Dişeti iltihapları dibe doğru yayılabilir (periyodontisis). Bu vakalarda dişeti zamanla aşınır, dişler sallanmaya başlar ve dökülürler. Periyodontosis de aynı belirtileri göstermekle birlikte dişeti iltihaplanmasından kaynaklanmaz. Nedeni henüz bilinmeyen, destek dokusunun zayıflaması söz konusudur.

Biçimsiz dişler, genellikle çocuklukta edinilen alışkanlıkların sonucudur. Örneğin uzun süre parmaklarını emen çocukların ön dişleri öne doğru çıkık olur (tavşan dişler). Ağız solunumuna bağlı olarak dişler düzensiz gelişebilir. Süt dişleri zamanında dökülmezlerse kalıcı dişler çıkacak yer bulamayıp yanlış yerlerde çıkabilirler.

Süt dişlerinin zamanından önce dökülmeleri de kalıcı dişlerin çarpık çıkmalarına yol açar.

Dişlerin belirli aralıklarla muayene ettirilmesi çok yerinde olur. Örneğin her altı ayda bir diş doktoruna başvurulmalıdır. Çürükler kısa sürede oluşabileceğinden bunların hemen saptanması, tedavi ve ilerlemeyi önlemek açısından önemlidir.

Doğal olarak, dişin çürümesine yol açacak yiyeceklerden kaçınmak ve diş sağlığına dikkat etmek çok daha olumlu bir davranıştır. Bunun için çocuklarımıza da diş sağlığının ve buna katkıda bulunan düzenli bakımın önemini anlatmalı ve kendi uygulamamızla örnek olmalıyız. Diş çürümesinin zararı yalnızca dişlere dokunmaz, çürüklerin yol açacağı apseler ve barındıracağı bakteriler bedenin diğer organlarını da etkileyebilir. Özellikle kalp hastalarında çürükler dikkatle izlenmelidir; enfeksiyon kalp kapakçıklarına sıçrayabilir. Diş bakımı ve tedavisi hakkında daha ayrıntılı bilgi sağlık bilgisi ve diş tedavisi bölümlerinde verilmiştir.