| |
|
Enjeksiyon Nasıl Yapılır ? |
Acil durumlarda, ilaçları kas içine
enjeksiyon yoluyla vermek gerekebilir. Bu işlemin yapılması için
gerekli başlıca önemli noktalar aşağıda anlatılmıştır.
Enjeksiyon, bazı maddelerin vücuda sindirim yolu dışında
verilmesi için kullanılan bir yöntemdir. Bu, hızlı ve etkili bir
tedavi yoludur. Enjeksiyon, kas içine, derialtına, deri içine ve
damar içine kapılabilir. |
|
|
|
Gereçler |
• Enjektör
(şırınga) - Gömlek adı verilen içi boş silindir
biçimindeki bir gövde ile gömleğin içinde yar alan bir pistondan
oluşur. Ucunda, iğnenin yerleştirildiği bir huni yer alır.
Gömleğin üzerinde santimetre küp cinsinden hacmi gösteren
derecelendirme çizgileri bulunur. Günümüzde tek kullanımlık
enjektörler dışındakiler kullanımdan kalkmıştır.
Enjeksiyonun yapılabilmesi için enjektör,
- mikroplardan bütünüyle arındırılmalı (steril olmalı),
- verilmek istenen ilacın miktarına uygun hacimde olmalıdır.
• İğne - Bir ucu enjektöre girecek biçimdedir; öteki ucu
ise sivridir ve eğik kesilmiştir. Çapı kullanma amacına göre
değişir.
Tek kullanımlık enjektör ve iğneler hasta için mikrop bulaşma
tehlikesini ortadan kaldırır. |
|
Enjeksiyona Hazırlık |
Enjeksiyonla verilmesi gereken
ilaçlar iki biçimde bulunur:
- Suda, yağda eriyik halinde.
- Sulandırılmaya hazır toz halinde.
Enjeksiyon yoluyla kullanılacak ilaçlar ampul ya da tepesinde
kauçuk bir tıpa bulunan ve metal bir kılıfla kapanmış flakonlar
biçimindedir.
• İlaç eriyik halinde ise :
- Steril ambalajından çıkarılan enjektörün ucuna steril iğne
geçirilir. Ampuldeki sıvı, ampul yavaşça sallanarak aşağıya
indirilir. Ampulün boynu küçük bir eğe aracılığıyla çizildikten
sonra parmakla desteklenerek kırılır. Parmağı cam kırıklarından
korumak için bir miktar pamuk kullanılır. Üretimi sırasında
boyun kısmı zayıflatılmış ampuller doğrudan kırılabilir.
- Ampul sol elin baş ve işaret parmakları arasına alınır.
Enjektör ise sağ elin baş ve yüzük parmakları arasında tutulur
ve iğne dışarıya değdirilmeden ampulün içine sokulur.
- Piston yavaş yavaş geri çekilir; sıvı enjektöre geçer. İğne
ampulün ucuna erişmezse, ampul ters çevrilir ve içindeki ilaç
enjektöre çekilir.
- İlaç lastik tıpalı bir flakondan çekilecekse, önce tırnak ya
da çakı ile flakonun metal muhafazası açılır. Lastik tıpa
alkolle dezenfekte edildikten sonra steril enjektöre eşit oranda
hava ve istenilen miktarda steril su alınır. İğne ile lastik
tıpa delinerek, flakonun içine emilen hava ve su verildikten
sonra ilaç enjektöre çekilir. |
|
|
• İlaç toz
halindeyse :
- Yukarıda tanımlandığı gibi gerekli miktarda fizyolojik eriyik
ya da iki kere arındırılmış su alınır.
- Tıpa, alkol-iyot karışımı gibi güçlü bir antiseptikle
dezenfekte edilir. Kalın bir iğne tıpadan içeri sokulur.
- Sıvıların zerki: İlaç hemen erirse sıvı enjektöre çekilir;
erimemesi durumunda iğne şırıngadan ayrılır ve erime
tamamlanıncaya değin flakon sallanır.
- Enjektöre hava alınır ve bu flakona verildikten sonra piston
geri çekilir.
- Enjeksiyon için iğne enjektöre takılır: Enjektördeki hava
dışarıya bir damla sıvı çıkana kadar itilir. |
|
Kas
İçi Enjeksiyon |
İlaç
kas dokusuna verilir.
• Enjeksiyon bölgesinin seçimi.
Damarların ve sinir yollarının uzağındaki derin kaslar
seçilmelidir. Enjeksiyon bölgeleri uyluk önyüzü ve kaba
etlerdir. Siyatik sinire iğne batmasını önlemek için enjeksiyon
kaba etlerin üst dış bölümünden uygulanmalıdır. Bu bölgeyi
belirlemek için kaba etlerin arasındaki oyuğun üstünden teğet
geçen yatay çizgiyi dışa doğru uzatmak, bu çizgiye dik ve kaba
eti ortadan ikiye ayıran düşey bir çizgi çizmek gerekir.
• Enjeksiyon tekniği.
- Enjeksiyon bölgesine bağlı olarak, hasta yan (diz kıvrık
olarak) ya da karnının üzerine yatırılır.
- Eller ve hastanın derisi iki farklı çözeltiyle dezenfekte
edilir.
- Deri iki parmak arasında gerilir, sert bir darbe ile iğnenin
dörtte üçü batırılır. Enjektörün pistonu biraz geri çekilerek
damar içine girilip girilmediği kesin olarak anlaşılır, sonra
sıvı yavaşça verilir.
- iğneye yakın deri bölgesine, dezenfektan emdirilmiş bir pamuk
bastırılarak iğne ve enjektör hızla geri çekilir.
- Pamuk iğne yapılan bölgeye birkaç dakika bastırılarak tutulur
ve kanama olup olmadığına bakılır. Kanama varsa, deride çürümeyi
engellemek için pamuk daha uzun süre tutulur.
• Kontrol.
Özellikle, enjekte edilen ilaca bağlı olumsuz etkilerin ya da
yan etkilerin gelişip gelişmediğine dikkat etmek gerekir.
Enjeksiyon yerinde apse gelişip gelişmediğini kontrol etmek için
ise bölgesel ısı artışı, sertlik, kızarıklık gibi iltihap
belirtilerinin varlığı araştırılmalıdır.
Enjeksiyona bağlı olarak aşağıdaki komplikasyonlar ortaya
çıkabilir;
- Kanamalar. Hastada kan pıhtılaşma süresi çok uzunsa kas içi
enjeksiyonlar kesinlikle yapılmamalıdır.
- Sıvının yetersiz emilmesine bağlı sertlikler görülebilir.
- Enjeksiyon sırasında mikrop kapmaya ya da dezenfeksiyona
yeterince dikkat edilmemesine bağlı septik apseler ortaya
çıkabilir. |
|
Derialtı Enjeksiyon |
Derialtı dokusuna enjeksiyon yoluyla ilaç verilmesidir.
• Enjeksiyon miktarı.
- Tek bir enjeksiyon ile en çok 5 cm3 ilaç verilebilir.
• Enjeksiyon bölgesinin seçimi.
- Kolun dış yüzü.
- Karın duvarı (yalnızca sol taraf).
Enjeksiyon yineleniyorsa enjeksiyon bölgesini her gün
değiştirmek yararlıdır. Böylece verilen sıvının kolay alınması
sağlanır.
• Enjeksiyon tekniği.
- Enjeksiyon bölgesine bağlı olarak hastaya doğru konum
verilmelidir.
- Eller ve enjeksiyon yapılacak deri bölgesi dezenfektan
çözeltilerle mikroptan arındırılmalıdır.
- Deri büyük bir kıvrım yapacak biçimde iki parmak arasında
sıkılır. Şırınganın ucundaki iğne kıvrımın tabanına sert bir
hareketle batırılır.
- Derialtına girildiğinden emin olunduktan sonra, damara girilip
girilmediğini kontrol etmek için piston biraz geri çekilir.
- Sıvı yavaşça derialtına verilir.
- Enjektör ve iğne aynı anda çekilerek, dezenfektan emdirilmiş
bir tamponla enjeksiyon noktasına bastırılır.
• Kontrol.
Kas içi enjeksiyonlardan sonraki kontrolün aynısı uygulanır. |
|
Deri İçi Enjeksiyon |
İlacın
enjeksiyon yoluyla deri içine verilmesidir. Daha çok alerji ve
duyarlılık testleri için uygulanır.
• Enjeksiyon bölgesi.
- Önkolun iç yüzü.
• Enjeksiyon tekniği.
- Hastanın önkolu sağlam bir biçimde desteklenmelidir.
- Eller ve hastanın derisi dezenfekte edilir.
- Önkolun derisi başparmakla sıkıca çekilerek gergin hale
getirilir. Deliği yukarı bakacak biçimde tutulan iğne yüzeysel
olarak deriye batırılır. İğnenin başı içeri girer girmez sıvı
verilir.
- Enjeksiyondan sonra iğne çekilince "portakal kabuğu" adı
verilen küçük bir kabarıklığın oluşması gerekir.
- İğne ve şırınga hızla çekilmelidir.
• Kontrol.
Enjeksiyondan sonra bölgesel olarak şiddetli kaşıntılar
olabilir. Hastaya enjeksiyon bölgesini kaşımaması ve
kirletmemesi söylenmelidir, aksi durumda testin okunması
zorlaşabilir. |
|
Özel Derialtı Enjeksiyonları |
• Uzun etkili heparin. İğne "dikey"
olarak, tıpkı kas içi enjeksiyonlarda olduğu gibi, iki parmak
arasında yukarı doğru kaldırılmış deri kıvrımının tabanından
yapılmalıdır.
- Enjeksiyondan sonra iğne yavaş çekilmelidir. Böylece kanama
önlenmiş olur.
• İnsülin. İnsülin enjeksiyonu için özel insülin
enjektörleri vardır. Bunların üzerinde verilecek insülin dozunu
gösteren çizgiler bulunur. İğne heparinde olduğu gibi dikey
olarak geniş bir deri kıvrımı kaldırılarak yapılır (kas içi
enjeksiyonlarında olduğu gibi).
Doğru bir enjeksiyon,
- ağrılı olmamalı;
- kanamaya yol açmamalı;
- şişliğe neden olmamalı;
- kan toplanmasına yol açmamalıdır.
Her defasında enjeksiyon noktası değiştirilmelidir. |
