|
|
|
Anne
Sütüyle Beslenme |
|
Emzirmenin bebek için çok yararlı
olmaktan başka annelik duygusunu güçlendirmek gibi, anne için de
önemli bir işlevi vardır. Gerçekten de bebeği emzirmek, gebelik
boyunca anne ile yavrusu arasında oluşan ortak yaşamın bir
uzantısı gibidir. |
|
|
|
Bugün anne sütünün bebeğin doğal
besini olduğunu bilmeyen neredeyse yoktur. Ama mamayla
beslemenin çok yaygınlaştığı dönemdeki kadar olmasa bile,
bebeklerini emzirmeyen annelerin sayısı hâlâ oldukça fazladır.
Anneleri bebeklerini emzirmekten vazgeçiren etkenler nelerdir?
Bu etkenlerin birçoğu kolayca ortaya koyulamamaktadır. Konuya
eğildiğimizde, moda haline gelen davranışların insanları ister
istemez etkilediğini görürüz. Birçok annenin bebeği emzirmek
istemeyişinin nedeni, temelde bu davranışı çağdışı
saymasındandır. Geliştirilmiş yapay sütlerin bebeği anne sütü
kadar besleyebileceğine ve bebeği emzirmenin rahatsız edici
olduğuna inanmışlardır. Ayrıca anneden kaynaklanmayan yeni
durumlar, özellikle hastanelerdeki doğum servislerinin işleyiş
biçimi de bunlara eklenmektedir. Birçok doğum servisinde anne
ile çocuk doğumdan sonraki ilk birkaç günde çok az birlikte
olmakta ve yeni doğan bebek erkenden yapay sütle beslenmeye
başlamaktadır. Anneye emzirmenin yalnız bebek için değil,
kendisi için de olan yararlan yeterince anlatılmamaktadır. |
|
Hazırlık |
Emzirmeye giden ilk önemli adım
annenin emzirmeyi istemesidir. Bebeği emzirme kararını daha gebe
olduğunu anladığı an ya da en azından gebeliğinin son aylarında
vermelidir. Bu süre içinde, yani doğumdan önceki aylarda,
memeler kontrol edilerek emzirme için uygun olup olmadığına
bakılmalıdır. Meme başı çevresi başparmak ve işaretparmağı
arasına alınıp sıkılacak olursa, meme başının dışarı çıktığı,
böylece ileride emmeyi sağlayabileceği görülür.
Bu durum gerçekleşmezse her gün meme başını dışarı çıkarmak için
masaj yapılır. Gebeliğin son günlerinde meme başını yıkayarak
süt kanalcıklarının ortaya çıkması, ayrıca sağma işlemine
başlayarak ilk birkaç damla kolostrumun (ilk süt, ağız) dışarı
sızması sağlanabilir. Bunun için anne iki eliyle çevrelediği
memesine yavaşça baskı uygular. Böylece süt kanallara yürür.
Daha sonra anne bir memesini aynı yandaki eliyle alttan tutar,
öbür elinin baş ve işaret parmağıyla meme başını sağar. |
|
|
|
Doğumdan sonra hâlâ meme başı
dışarıya çıkartılamamışsa, cam ya da plastikten yapılma sağma
araçları (tirle) kullanılır. Bunun dışında annenin emzirme için
hazırlanması kendiliğinden gerçekleşir. Folikülin ve progesteron
adı verilen iki hormon sayesinde meme bezi ve meme kanallarının
gelişimi tamamlanır. Doğum sırasında folikülin ve progesteron
düzeyi birden düşer. Bunların yerine ön hipofizden prolaktin
adlı hormon salgılanır. Böylece süt salgılanmaya başlar. Meme
bezlerinde üretilen süt meme başından dışarı açılan süt
kanallarına girer. Salgı bir kez başlayınca süt üretiminin
düzenli biçimde sürmesi için bazı kurallara uyulması gerekir.
Meme başı emilme yoluyla uyarılmazsa süt salgısı kesilir. Bu
olgu deneylerle kesin olarak kanıtlanmıştır. Yapılan deneylere
göre emme sürerken süt akışı engellense bile süt salgısı
üretilmekte, meme başı emilemez duruma getirilince,
duyarsızlaştırılınca ya da uzunca bir süre memeler tam olarak
boşalmayınca süt salgısının üretimi durmaktadır. Bu deney
sonuçlarından anlaşılacağı gibi memeyi emen bebek yeterince
büyük ve güçlüyse, süt üretiminde sorun çıkmaz. Böyle bir
bebeğin memeyi tamamen boşaltacak ölçüde emme isteği olacağı
kesindir. Buna karşılık birkaç günlük ve güçsüz bebeklerde bazı
sorunlar ortaya çıkabilir. Bu durumda meme elle sağılmalı ya da
tirle aracılığıyla süt biberona alınmalıdır. Emme sırasında
bebek meme başı ve çevresine yaklaşık 200 mm cıvalık bir negatif
basınç uygular. Meme başı, bebeğin ağzına derin olarak girmeli,
bebek dudaklarını meme başını çevreleyen deriye
dayayabilmelidir. Meme başı çevresinden gelen uyarılar ancak bu
durumda süt kanallarını kasarak sütün dışarı çıkmasını sağlar.
Ayrıca emme işleminin gerçekleşebilmesi için bebek ile annenin
sakin ve rahat bir durumda olması gerekir. Fiziksel ya da ruhsal
uyarılar (örneğin annenin dikkatinin başka konularda toplanması
ya da meme başında bir çatlağın neden olduğu ağrı) süt salgısını
engeller. |
|
Ne
Zaman Meme Verilmez ? |
Annenin,
• sütü yoksa,
• meme başında ağır oluşum bozuklukları varsa,
• aktif veremi varsa,
• aktif bulaşıcı hastalığı varsa,
• aşırı halsizlik yaratan ağır hastalıkları varsa, süt vermesi
olanaksızdır ya da doğru değildir.
Yeni doğanın,
• damak ve/ya da dudağında oluşum bozukluğu varsa,
• yeterince olgunlaşmamasından ötürü meme emmesi olanaksızsa
annenin memelerinden sağılarak elde edilen süt biberon ya da
sonda aracılığıyla bebeğe verilebilir. |
|
Emzirmenin Altı Kuralı |
1) Emzirme saatleri konusunda katı
davranmayın. Yarım saatlik sapmalar sorun değildir.
2) Emzirirken memeleri değiştirin. Böylece her iki memeyi de
boşaltarak yeterince uyarmış olursunuz. Emzirmeden az sonra
yeniden emmek isteyen bebeğe biberon vermeyin. Bebeği memede
tutmaya devam edin.
3) Bebek ağlarken meme vermeyin. Hafifçe pışpışlayarak önce
sakinleşmesini sağlayın.
4) Bebeği yeterince beslenemediği kaygısıyla uyanık kalmaya
zorlamayın. Bazı bebekler "uykucu" olur. Memeyi emerken uykuya
dalabilirler. Ama acıkan bebek kendiliğinden uyanır.
5) Süt üretimine yoğun bir hormon üretimi eşlik eder. Bu da
memelerde büyümeye, kızarmaya ve ağrıya yol açar. Duyulan
rahatsızlıkları ortadan kaldırmak için sıcak pansuman
yeterlidir.
6) Bebeğin emmesi annenin kanında oksitosin adlı hormonunun
artmasına yol açar. Oksitosin meme bezlerindeki kas liflerini
kasarak sütün kanallar yoluyla dışarı çıkmasını sağlar. Bu
hormon aynı zamanda dölyatağının kasılmasına ve birçok kadında
sancı biçiminde karın ağrısına yol açar. Ama bu belirti 2-3
günde kaybolur. |
|
Emzirmeyle İlgili Birkaç Soru |
Süt verme sırasında memeye nasıl
bir bakım uygulanır?
Meme bakımı son derece basittir: Meme başları yeni kaynatılmış
ılık suya batırılan bir parça pamukla silinmelidir.
Anne nasıl beslenmelidir?
Uyulması gereken katı beslenme kuralları yoktur. Yalnızca
yiyecekler daha zengin ve daha dengeli olmalıdır.
Emzirmeyle yitirilen enerji dikkate alınarak günlük kalori
gereksinimini karşılayacak bir beslenme düzenine geçilmelidir.
Vitamin eksikliğini önlemek için taze meyve ve sebzelere ağırlık
verilmeli, sütün ana maddesini su oluşturduğu için artan sıvı
gereksinimi de karşılanmalıdır. Sarımsak, soğan, lahana ve
kuşkonmaz gibi süte özel bir tat vererek bebeği rahatsız edecek
bazı yiyeceklerden kaçınılmalıdır.
Sütü artıran yiyecekler hangileridir?
Süt salgısını artıran yiyecek ya da içecek yoktur. Pek çok
maddenin salgıyı çoğaltacağı ileri sürülmüş, ama bu görüşleri
doğrulayan hiçbir kanıt bulunamamıştır.
Emziren anne nasıl bir yaşam sürmelidir?
Meme veren anne büyük özverilere katlanmadan normal bir yaşam
sürebilir. Ama yarışmalı spor etkinliklerinden kaçınmalıdır.
Heyecan, dikkatin sürekli başka konularda toplanması ve korku
gibi annenin ruhsal dengesini bozabilecek her türlü etkinlik de
emzirme açısından zararlıdır. Özellikle sigaranın yasaklar
arasında yer aldığı unutulmamalıdır.
Annenin sütü yetersizse ilk birkaç saatten sonra mama
verilebilir mi?
Emzirmeden vazgeçilecekse verilebilir. Karar kesinleşmemişse
mama vermekten kaçınılmalıdır. Tok bebek ya çok az bir güçle
emer ya da hiç emmez. Bu durum önce ilk sütün, ardından da sütün
salgılanmasını engeller. Anne emziriyorsa ya da emzirecekse
bebek hep anne sütü almalı, susarsa su içmelidir. |
|
|
