Bir kişinin gerçekliğe ilişkin düşünce ve kavramları genel olarak toplumun kabul ettiği kavramlarla uyuşmadığı zaman, bu kişinin psikoz içinde olduğu söylenir. Söz konusu kişi kendisini ve çevresini bizim anlayamadığımız bir biçimde görür. Gerçekliği kavrama sürecini zedelenmesi genellikle sanrılara ve sabuklamalara neden olur. Örneğin kişi bir şeyden dolayı kendisini izlediğini düşünebilir ya da kendisini suçlayan sesler duyduğu sanabilir. Psikoz ayrıca insanın kendi iç benliğine egemen olamadığı durumdur. Bu nedenle söz konusu kişi kendisini, kendisinin denetleyemediği ve büyük ölçüde değişiklik gösteren bir istekler, duygular ve düşenceler karmaşası olarak görecektir. Taşkın-çöküntülü çıldırı, ya da manik depresif psikoz insanın içinde bulunduğu ruhsal durumlarla ilişkilidir. Bu durumda ilgili kişi kendisini genellikle anormal sevinç dönemleriyle birbirini izleyen uzun süreli, hastalıklı bir çöküntü içinde bulur. Psikoz içinde olan insanların anlaşılması güç olduğu için, bunları sınıflandırabilmek de güçtür. Psikiyatride her tür sınıflandırma kullanılır. Örneğin psikoz içinde olan insanlar psikozun ilk başladığı yaşa göre sınıflandırılabilir. Ancak bu tür bir sınıflandırma bize akli bozukluğu olan insanları anlamamız için pek de olanak sağlamaz. Psikoz içinde olan çocuklarda akli yetersizlikten kaynaklanmayan uzun süreli bir iletişim bozukluğu vardır. İçe kapanıklık (otizm) çocuk psikozunun bir biçimidir. Daha sonraki yaşlarda ergenlik psikozu ile yaşlılık psikozu arasında ayırım yapılır. Yaşlılık orta yaşlardan sonra başlayan yaşlanma sürecidir. Sık yapılan diğer bir sınıflandırma psikozun varsayılan nedenlerine göre ayrılmasıdır. Buna göre organik psikoza genellikle bir beyin zedelenmesi ya da çok ilerlemiş frengi neden olur. Belirtisel psikoz, beyni de etkileyen genel fiziksel hastalık durumlarında ortaya çıkar. Bu durumun yaygın bir örneği lohusalık psikozudur. Bunun belirtileri yoğun bir korku, umutsuzluk ve kavramanın azalmasıdır.

Şizofrenik psikozun gerçekten var olup olmadığı ve varsa bunun diğer psikoz durumlarından nasıl ayırt edileceği konusunda büyük görüş ayrılıkları bulduğu için bu kavramın açık bir biçimde tanımlanması gittikçe daha güç olmaktadır. Tipik şizofreni durumuna uymayan ve fiziksel bir neden bulmanın da olanaksız olduğu psikolara ruhsal kaynaklı psikoz denmektedir. Bunun nedenleri önce hastanın kişiliğinde ve çevresinde aranmalıdır. Ayrıca psikoz içinde olan bir insanın psikotik dönemleri arasında, hatta bu dönemlerde normal akli tepkiler göstermesi olanaklı olduğu için, pek çok kimse psikoz kavramından çok psikotik bir tepki kavramını kullanmayı yeğlemektedir.