|
|
|
Kaslarda en
sık görülen hastalıklar ağrı ve spazmlardır. Kas ağırları
rahatsız edicidir ancak ender olarak önemli nedenlere bağlıdır.
Aynı şekilde spazmlar da genellikle zararsız olup nedenleri
bulmak çoğu kez olanaksızdır. Bağırsak duvarlarını oluşturan düz
kaslardaki spazma kolik denir. Kas bozukluklarının önemli
belirtilerinden biri, kasların bir veya birkaçının gücünü
yitirmesidir (felç). Kasılma için sinir sistemi uyarımları
gerektiğinden, sinirsel bozukluklar da felce yol açabilir.
|
|
|
|
Kas
Ağrıları ve Yorgunluk |
|
Kas ağrıları (miyalji), kas
bozukluklarının en çok görülen belirtilerindendir. Çoğunlukla
aşırı ve yıpratıcı beden hareketlerinden kaynaklanır. Kol ve
bacak kasları yeterli derecede kasılmadıklarından kas yorgunluğu
duyulur. Sürekli olarak uyarılan bir kas giderek daha az
kasılır, kasılma gücü azalır. Bunun nedeni kasın yorulmuş
olmasıdır. Yorgunluğa ve kasılma yeteneğindeki bu azalmaya ise
hareket eden kas hücrelerindeki potasyum iyonlarının çevreye
yayılması neden olur. Kas faaliyeti sırasında kan, potasyumu kas
dışına taşır ve yorulan bir kasta potasyum yetersizliği baş
gösterdiğinden kasılma engellenir. Dinlenme sırasında potasyum
kasa geri döneceğinden kasılma yeniden gerçekleşebilir. Uzun
zaman kullanılmamış olan kaslar zayıflar (kas atrofisi) ve
yeterli çalışmazlar. Kullanılması gerektiği zaman sertleşir ve
ağrımaya başlarlar. |
|
|
|
Kaslarda laktik asit birikimi bu belirtilere neden olabilir.
Kasları sıcak tutarak ağrılar önlenebilir. Bu suretle kan
dolaşımı daha etkin hale getirilip laktik asit hızla atılabilir.
Lumbago ve boyun tutulması, kas ağrılarının zararsız
şekilleridir. Ağrıyan kasla herhangi bir bozukluk göstermezler.
Kas lifleri büyük bir zorlama veya başın ani bir hareketle
arkaya döndürülmesinin boyunda neden olduğu aşırı gerilme gibi
nedenlerle yırtılabilir (burkulma). Kas ağrıları çok değişik
nedenleri olan kas iltihaplarından (miyozit) veya kas
romatizmasından da kaynaklanabilir. Romatizmal artritte de kas
ağrıları görülür. Kanser vakalarında zayıflayan kaslar ağrı
verirler. Bu, urların zehirleyici bir madde salgılıyor
olmasından ya da kasın gereksindiği bir maddeyi tüketiyor
olmasından kaynaklanabilir. |
|
Spazm (kramp) bir veya birkaç kasın belli
bir süre devam eden çok şiddetli kasılmasıdır. İskelet
kaslarında ve iç organlarda görülür. İkinci durumdaki vakalara
kolik denir. Safra kesesi, böbrek ve bağırsak sancılarını örnek
olarak verebiliriz. Sancı, küçük veya büyük taşlar ve hatta
fazla yemek ve içmekten olabilir. Hastaya çok acı verir ama bu
acıyı azaltan ilâçlar vardır. Yattıktan hemen sonra baldır
kaslarının krampı sık görülen rahatsızlıklardandır. Nedenleri
henüz saptanamamıştır. Buna, bacaklara giden kan dolaşımının
azalması neden olabilir. Laktik asit gibi metabolizma
ürünlerinin toplanması da sancı yapabilir. Zararsız olan baldır
krampı gebelik sırasında ve menopoz sonrasında sık görülür. Aynı
şekilde soğuk suya girmiş olan yüzücülerde görülen spazmlar için
de kesin bir açıklama yapma olanağı bulunamamıştır. Bu spazmlar
boğulmaya yol açacak kadar yoğun olabilirler. Spazmlar, kaslara
gelen kan akımının azalmasından ileri gelebilir. Eğer yüzücü,
kanın bağırsaklarda toplanmasına neden olacak şekilde ağır bir
yemek yemişse spazm olasılığı artar. Bazı kasların uygunsuz
kullanımı da spazma neden olabilir. Bu olay çok yazı yazan veya
yaylı saz çalan kişilerde görülür; yazarlık mesleğinden nefret
etme gibi ruhsal etkenlerde de kaynaklanabilir. Genellikle yüzde
görülen sinirsel spazm (tik), çoğunlukla ruhsal etkenlerin neden
olduğu kas spazmlarıdır. Dölyolu kaslarını etkileyip cinsel
birleşmeye engel olan krampların da kaynağı ruhsal olabilir (Vajinismus).
Kramplarla sinir ve kas hastalıkları genellikle ilişkili
değildirler. Örneğin sarada kramplara beyin bozuklukları neden
olur. "Claudicatio intermittens" bazen spazm olarak kabul
edilir. Bu durum, kan damarlarının daralarak, bacak kaslarının
daralarak, bacak kaslarının yeterli miktarda oksijen
alamamasından ileri gelir. Bacak titremesi denilen durumda
ağrılar gece başlamakta ve bacaklar hareketsiz kalamamaktadır.
Bunun nedeni belirlenememiştir. Küçük çocuklarda yüksek ateş ile
birlikte, havale diye adlandırılan spazmlar görülür. Kramplar
kanda kalsiyum düzeyinin azalmasından (tetani) veya sodyum tuzu
yetersizliğinden de ileri gelebilir. Ter içinde çok miktarda tuz
bulunduğundan, sıcak havalarda terlemeden olabilir ve sıcak
krampı adını alır. Son olarak, kramplar önemli bir enfeksiyöz
hastalık olan tetanosun belirtisidir. |
Bilinçli hareketler, beynin motor
korteksinde başlayıp kaslarda sonlanan sinir hücreleri zinciri
aracılığı ile yerine getirilir. Motor kortekste bulunan sinir
hücrelerinin uzantılarının bir kısmı beyin sapındaki merkezlere
gider ve oradan çıkan dürtüler kafa sinirleri ile baş kaslarına
götürülür. Geri kalan sinir uzantıları piramidal yoldan geçerek
omuriliğin ön çıkıntı hücrelerinde son bulur. Dürtü orada
bulunan hücrelere iletilir ve omurilik sinirlerinin uzantıları
aracılığı ile gövde, kol ve bacaktaki kaslarda son bulur. Bu
piramidal yola ek olarak beyincikle birlikte hareketlerin
koordinasyonunun sağlayan ekstrapiramidal sistem vardır.
Parkinson hastalığı ve kore hastalığı gibi ekstrapiramidal
sistem bozuklukları ve beyincik hastalıkları hareket
bozukluklarına yol açarsa da, genellikle felce neden olmazlar.
Felç, hareketlerin çok zayıf koordinasyonuna veya hiç
uygulanmamasına neden olacak şekilde bir veya birkaç kasın güç
kaybetmesidir. Birinci duruma parezi ikinci duruma paralizi adı
verilir.
Felçler, kas sisteminin kendisinden kaynaklanabileceği gibi
sinir sisteminden de ileri gelebilir, öyle ki dürtüler kaslara
iletilemez. Bazen histeri gibi ruhsal etkenler felce neden
olabilirler. Felcin meydana geliş nedeninin saptanması her zaman
olanaklı değildir. Düz kaslar ve kalp kasları sinir sisteminden
gelen dürtülere cevap verirler, ancak aynı zamanda kendi
kendilerine kasılma yetenekleri de olduğu için, gelen sinirler
işlevlerini kaybetse de felç olmazlar.
Genellikle bedenin bir tarafı tamamen felç olur (hemipleji).
Spastik çocuklarda çoğu Little hastalığı görülür.
Omuriliğin herhangi bir noktasında meydana gelen zedelenmeden
dolayı işlevler kesintiye uğrar (enine lezyon); bu da felce yol
açar.
Spastik felç:
Piramidal sistemin veya beynin motor korteksindeki hücrelerin
zedelenmesi halinde spastik felç oluşur. Felçli kaslar çok
gerginleşmiştir (hipertoni). Yaşlılarda bu durum genellikle inme
sonucudur. Çoğunlukla krizin şiddetine bağlı olarak bedenin
yarısı bütünüyle felç olur.
Gevşek felç:
Gevşek felç
durumunda kas gerginliği azalmıştır (hipotoni).
Bunun nedenleri sinir sisteminde (omuriliğin ön çıkıntısındaki
hücreler veya sinirler) veya kasların kendisinde aranmalıdır.
Etkilenen kaslar genellikle küçülür (kas atrofisi); etkilenen
sinirlerle doğrudan ilgilidirler. Örneğin eğer yalnızca bir
sinir etkilenmişse, felç yalnız o sinir tarafından kontrol
edilen kaslarda oluşur. Sinirsel bozukluklar her zaman dokunma
duyusundaki bozukluklarla birlikte görülür. Çocuk felci ve
omurga kasları atrofisinde olduğu gibi, felç ön çıkıntı
hücrelerinin zedelenmesinden meydana gelebilir
Çocukk felci omurilik ya da soğan ilikteki motor sinir
hücrelerinde görülen virütik bir hastalıktır, Solunum ya da ağız
yoluyla bedene giren virüsler merkez sinir sistemindeki
sinirlere dağılır. En sık görülen türü virüslerin omurilikteki
ön çıkıntı hücrelerini etki altına almasıdır. Bu durum hastayı
tam felce kadar götürebilir; felç daha çok bacaklarda görülür.
Solunum kaslarına giden kaslar zarar görürse hastanın solunum
sistemi felce uğrar.
Gerek sinir sistemi, gerek gerçek kas sistemi hastalıklarından
doğan kas bozukluklarının belirtileri aynıdır. Her iki durumda
da aynı uzman doktor, nörolog tarafından tedavi edilir. Değişik
klinik vakalar arasında ayırım yapmak çok zordur.
Elektromiyografi ve kas biyopsisi teşhisi kolaylaştırır. Kas
biyopsisinde, hastalıklı kastan bir parça alınarak incelenir.
Gerçek kas hastalıklarından önemli bir grubu kas distrofileri
oluşturur. Kas distrofisinin her bir türü belirli bir yaşta
başlar ve genellikle hastanın ailesinde görülür. Çoğu kez ağrı
yoktur. Nedenleri bilinmeyen bu hastalık erken ölüme neden
olabilir.
Miyasteni gravis, belirli bir kas hastalığıdır. Biyokimyasal
bozukluklar bu hastalığa neden olur ve ilâçla tedavi edilebilir
ayrıca metabolizma bozuklukları da kas sistemini etkileyebilir. |
|
|
